Vies, slecht of zielig

Een ex-prostituee die op zoek gaat naar ander werk, heeft een gat in haar cv.

Als ze wel vertelt over haar vorige werk, kan ze rekenen op afwerende reacties.

Wat is de invloed van prostitutie op het leven van ex-prostituees? Dat wilde Jessica Westerik (37) weten. En: hoe gaan ex-prostituees om met hun ervaringen? Zij interviewde veertig ex-prostituees intensief en tekende hun verhalen op. Vorige week promoveerde ze aan de Universiteit voor Humanistiek. Verschillen tussen legale en illegale prostitutie speelden geen grote rol. Westerik: „Een illegale prostituee kan vrijwillig werken, een legale kan worden uitgebuit.”

Hebben prostituees die uit het vak stappen vaak problemen?

„Dat ligt eraan. Als ex-prostituee heb je een stigma. Het heersende beeld is dat van een op geld en seks beluste vrouw. Prostituees worden vaak vies, slecht of zielig gevonden. Het is lastig om erover te spreken. Je sociale netwerk wordt beïnvloed. Sommige ex-prostituees hebben problemen, anderen niet. Het hangt af van de manier waarop ze ermee omgaan.”

Wat zijn de verschillen?

„In grote lijnen vond ik drie manieren om om te gaan met het prostitutieverleden. Er zijn vrouwen die het stigma van prostituee relativeren. Zij vertelden mij dat ze snappen dat er een stigma bestaat. Maar ze zien het als een maatschappelijk fenomeen. Ze trekken zich het niet persoonlijk aan. Deze vrouwen doen veel moeite om de manier waarop zij tegen prostitutie aankijken uit te leggen aan familie en vrienden. Daarmee hebben ze een buffer opgebouwd tegen reacties van anderen.

„Daarnaast zijn er vrouwen die zich ervan distantiëren: ik heb in de prostitutie gewerkt, maar nu werk ik niet meer als prostituee. Zij hebben zelf geen moeite met hun prostitutieverleden, maar realiseren zich dat het niet verstandig is om erover te praten. Ze hebben ook geen last van dat zwijgen.

„En er zijn vrouwen die zich met het stigma identificeren. Ja, inderdaad, zeggen ze. Ik leefde in een schijnwereld van hebzucht en bedrog. Als ik al slachtoffer was, dan was het van mijn eigen hebzucht. Deze vrouwen kijken niet per se negatief terug op hun werk als prostituee, maar ze vinden het moeilijk om hun werk los te zien van het oordeel van anderen.”

Die laatste groep heeft het het lastigst?

„Soms. Deze vrouwen hebben problemen met het aangaan van relaties en vriendschappen. Hun visie op relaties is veranderd, ze wantrouwen de motieven van mannen. Ze vinden dat er te veel ‘toneel wordt gespeeld’, niet alleen in de prostitutie, maar in het hele leven.”

Het hangt dus erg af van de manier waarop een vrouw met haar verleden omgaat, of ze er problemen mee heeft. Niet alle vrouwen zijn slachtoffers. Hulpverleners moeten zich dat goed realiseren. Ga uit van de kracht van de vrouwen en zoek samen naar een goede oplossing, zou mijn advies zijn.”

Zag u ook algemene reacties?

„Alle vrouwen realiseerden zich pas nadat ze gestopt waren hoeveel invloed de prostitutie op hun leven had gehad. Toen dachten ze: jezus, hoe moet ik nou verder?”

Hadden ze er vooraf geen idee van?

„Nee, meestal niet. Veel vrouwen realiseerden zich ook pas nadat ze gestopt waren dat ze het dubbelleven dat ze leidden, niet konden opgeven. Als ze niet willen dat mensen weten wat ze in het verleden deden, moeten ze erover blijven liegen.”

Waren er ook positieve ervaringen?

„Ex-prostituees worden geconfronteerd met heftige reacties van vrienden en familie, als ze open zijn over hun verleden. Nog altijd wordt prostitutie gezien als een onbegrijpelijke stap. Wie doet dat nou? Zij hebben het gedaan en worden daarop aangesproken. Ze moeten hun verantwoordelijkheid nemen voor hun eigen handelen. Veel vrouwen vertelden me dat hen dat zelfbewuster had gemaakt. Ze putten er ook zelfvertrouwen en kracht uit: ‘ik heb in de ogen van veel mensen iets ergs gedaan. Ik heb het overleefd, dan kan ik alles aan’.”

Hoe zagen ze zichzelf als vrouw?

„Het klinkt misschien gek, maar als je dagelijks van klanten hoort dat je van die mooie borsten hebt, of dat je zo fijn praat, dan heeft dat invloed. Ze voelden het als bevestiging van hun vrouwelijkheid, ook al weten ze dat het niet altijd gemeend is. De een kon het zelfvertrouwen na het stoppen beter vasthouden dan de ander.”

Hadden de vrouwen in uw onderzoek het gevoel dat ze écht vrijwillig kozen voor de prostitutie?

„Keuze is een relatief begrip, bleek uit de gesprekken. Ik sprak met een voormalig heroïneverslaafde. Zij prostitueerde zich om aan geld voor drugs te komen. Toch had ze het gevoel voor de prostitutie te hebben gekozen. Ze had ook kunnen gaan inbreken om aan geld voor haar verslaving te komen. Zo kon ze haar verslaving onderhouden zonder anderen te schaden.”