Operatie trots op Frans-zijn

In Frankrijk is gisteren een debat begonnen om de Franse identiteit te bepalen.

Critici zien er een poging in de aandacht af te leiden van schandalen rond Sarkozy.

Het was even schrikken voor de 100 prefecten en de 352 onderprefecten van Frankrijk: sinds gisteren zijn ze onverhoeds belast met een operatie ‘trots op het Frans-zijn’. Ze worden geacht de gehele „actieve bevolking”, van ondernemers tot onderwijzers en vrijwilligers, bijeen te roepen om samen „de waarden die onze nationale identiteit bepalen” vast te stellen.

Op 4 februari trekt de regering conclusies. Dan is de Franse nationale identiteit vastgesteld, zei minister Eric Besson van Nationale Identiteit en Immigratie vanochtend bij het officiële begin van het brede maatschappelijke debat over de nationale identiteit.

Frankrijk heeft nauwelijks tijd gehad zich erop voor te bereiden. Besson kondigde het debat pas vorige week plotseling aan. De prefecten, die zoals de burgemeester in Nederland de staat vertegenwoordigen op het lokale niveau, waren gisteren nog niet officieel geïnformeerd over de debatten die gisteren moesten beginnen. Ze vernemen de bedoelingen van Besson uit de pers.

Waarom ineens zoveel haast? In den beginne was er: de boerka. In juni zei president Sarkozy dat dit allesverhullende gewaad dat sommige moslima’s dragen niet verenigbaar is met de Franse identiteit. Sindsdien is een parlementaire commissie bezig te onderzoeken of de boerka verboden moet worden. Daaruit blijkt voorlopig vooral dat de boerka een uiterst marginaal verschijnsel is. Volgens schattingen van inlichtingendiensten en politie dragen in heel Frankrijk tussen de 327 en 2.000 moslima’s een boerka of niqaab.

Tien dagen geleden kreeg minister Besson er een vraag over in een interview. Hij herhaalde Sarkozy’s opvattingen en verklaarde en passant dat „de waarden van de nationale identiteit bevestigd moeten worden”. Die woorden zorgden voor ophef in Parijs. „Heeft Frankrijk een probleem met haar nationale identiteit dan?”, vroeg de sociaal-democraat Pierre Moscovici op uitdagende toon aan Besson in een tv-debat. Die riposteerde dat de Parti Socialiste bezig was zich „buiten de natie” te stellen.

Daarmee was de toon gezet: een debat over de nationale identiteit roept in Frankrijk meteen historische spoken op. Frankrijk had al eens een minister van Nationale Identiteit: tijdens Vichy, het regime van maarschalk Pétain dat met nazi-Duitsland collaboreerde. Links en rechts verkiezen de meeste gematigden sinds generaties de Republiek boven de natie als verbindende gedachte.

Tijdens de presidentsverkiezingen in 2007 lanceerde Sarkozy ook het plan voor een minister van Nationale Identiteit. Links verweet hem daarmee te flirten met Le Pen, die zo’n ministerie ook voorstelt. Een Franse minister van Nationale Identiteit kan dus altijd rekenen op gepassioneerde kritiek: het is zijn werk immigratie en integratie te verbinden met de nationale identiteit. Besson koos vorige week de aanval: heel Frankrijk moest nu maar eens debatteren over de nationale identiteit.

Critici vermoeden politieke bijbedoelingen: extra aandacht voor nationale identiteit zou Sarkozy door moeilijke tijden moeten helpen. Terwijl de Fransen zich vooral zorgen maken over sociaal-economische kwesties, kwam de president de afgelopen weken in het nieuws door affaires, rond ex-premier De Villepin, zoon Jean Sarkozy en minister van Cultuur Frédéric Mitterrand.

Peilingen laten een plotselinge stijging zien van de extreem-rechtse Front National. En dat terwijl volgend voorjaar regionale verkiezingen zijn. De nationale identiteit geldt als een geschikt terrein voor de centrum-rechtse UMP om het initiatief over te nemen van de Parti Socialiste en het Front National. Maar niet iedereen in de UMP denkt dat. Zo vreest ex-minister Christine Boutin dat het debat het Front National juist helpt.

Aan de andere kant is er ook steun voor het debat op links. Zo is de voormalige presidentskandidaat Ségolène Royal vóór: de PS kan aan het volkslied niet voorbij gaan, vindt zij. Besson heeft haar al uitgenodigd als spreker.

De Franse regering heeft ook een debatwebsite gelanceerd: debatidentitenationale.fr.