Kairo speelt Moslimbroederschap uit elkaar

De Egyptische regering pakt vooral hervormers in de Moslimbroederschap op. Daardoor wordt de groep conservatiever en minder aantrekkelijk voor kiezers.

Abdelrahman geldt als een veelbelovende Moslimbroeder. Zijn vader is een belangrijk kaderlid en zijn schoonvader behoort tot de 21-koppige leidende raad. Abdelrahman droomt ervan ook op te klimmen tot de hoogste echelons van de verboden Egyptische oppositiebeweging.

Maar de nabije toekomst ziet er slecht uit voor de Moslimbroederschap, moet hij toegeven: „we zijn hard geraakt”. Meer dan ooit zijn de gevolgen zichtbaar van de strafcampagne die het regime tegen de fundamentalistische organisatie heeft gelanceerd. Daarom wil Abdelrahman niet met achternaam in de krant. Binnen de beweging klinkt steeds meer onenigheid, erkent hij. Afgelopen maand kwam het zelfs tot een openlijke ruzie in de leidende raad. „Buitenstaanders die met ons sympathiseerden, keren ons nu de rug toe.”

Door steeds meer kaderleden te arresteren, probeert de regering de Moslimbroederschap te verlammen, aldus Khalil al-Anani, auteur van een boek over de oppositiebeweging en onderzoeker aan de denktank Al-Ahram. Hij schat dat er ruim vijfhonderd Moslimbroeders gevangen zitten. Opvallend is dat de arrestaties vooral gericht zijn op mannen die bekendstaan als hervormingsgezind. „Dat is een bewuste en zeer succesvolle tactiek”, zegt Al-Anani. „Daarmee drijft het regime de Moslimbroeders in de armen van de conservatieven, de meest rabiate vleugel.”

Sinds het succes van de fundamentalisten in de parlementsverkiezingen van 2005 – ze wonnen 20 procent van de zetels, meer dan ooit tevoren – hebben de veiligheidsdiensten herhaaldelijk massa-arrestaties verricht. Dat culmineerde vorig jaar in de berechting van veertig prominente Moslimbroeders, onder wie de schatrijke Khairat al-Shater die gezien wordt als brein en financier van de succesvolle verkiezingscampagne. Hij werd tot zeven jaar cel veroordeeld.

In de aanloop naar de verkiezingen van 2010 is de strafcampagne verder opgevoerd. Het nieuwe offensief werd eerder deze zomer ingezet met de arrestatie van Abdel-Moneim Abul-Fotouh, een vooraanstaand lid van de leidende raad. Daarna zijn overal in het land kaderleden opgepakt. Wanneer Moslimbroeders bijeenkomen – een strafbaar feit – riskeren ze zonder vorm van proces te worden vastgezet. Onder de noodtoestand die al 28 jaar van kracht is, net zolang als het bewind van president Hosni Mubarak, kan de staatsveiligheidsdienst hen oneindig lang vasthouden en zelfs een rechterlijk bevel tot vrijlating negeren.

Het succes van dit verdeel-en-heersbeleid werd onlangs duidelijk toen een geschil binnen de leidende raad tot uitbarsting kwam. De voordracht van de als progressief bekendstaande Essam al-Erian om toe treden tot het hoogste orgaan werd geblokkeerd door de conservatieve vleugel onder leiding van Mahmoud Ezzat. De eerste leider, Mahdi Akef, zou daarop hebben gedreigd zijn functie neer te leggen. Analisten menen hierin te lezen dat er een ordinaire machtsstrijd is uitgebroken.

De jacht op de gematigde leiders van de Moslimbroederschap heeft vooral onder jongere leden veel twijfel gezaaid. Veel vrijwilligers die in 2005 enthousiast campagne voerden voor parlementskandidaten, voelen geen verwantschap met de overgebleven leiders. „Er zijn veel interne spanningen”, aldus Al-Anani. Hij verwacht daarom dat de Moslimbroeders volgend jaar een groot deel van hun zetels zullen verliezen. Het parlement is dan opgeschoond voor de mogelijke machtsoverdracht. De oudste zoon van de 81-jarige president, Gamal Mubarak, wordt beschouwd als zijn opvolger.

De frustratie onder jonge leden van de Moslimbroederschap heeft zich vertaald in ongekende kritiek van binnenuit. Abdel Moneim Mahmoud (29) was een van de eersten die in 2006 een blog startten om ongenoegen te uiten. Hij werkt nu als journalist voor het rebelse dagblad Al-Dustour. Achter zijn bureau hangen posters van verleidelijke zangeressen. Niet wat je verwacht bij een vrome Moslimbroeder. „Die hebben collega’s opgehangen om me te sarren”, zegt hij verontschuldigend. „Ik vond het kinderachtig om ze weg te halen.”

Met zijn blog haalde hij de woede van veel kaderleden op de hals. „Ik word verguisd”, vertelt hij. „De ene dag behoorde ik tot de ‘Goede Zonen’, de volgende dag was ik een verrader.” Het aartsconservatieve raadslid Ezzat probeerde hem uit de Moslimbroederschap te verstoten, maar hij kreeg bescherming van anderen. „Het is een catastrofe als Ezzat het voor het zeggen krijgt”, meent Mahmoud. „Hij is net zo dogmatisch als een moskee-imam.”

Ook de dertigjarige tandarts Mustafa al-Naggar kon zijn onvrede niet langer verkroppen. Hij is vooral teleurgesteld dat het succes van de vorige parlementsverkiezingen heeft geleid tot een verkramping van de Moslimbroeders. „Omdat we plotseling zoveel meer te verliezen hadden, zijn we voorzichtig geworden”, zegt hij. Hij startte zijn blog ‘Golven van Verandering’ in 2007. „We zijn onderdeel geworden van de democratische façade die het regime de eigen bevolking en de wereld wil voorhouden.”

Hij verwijt de leiders dat ze niet in opstand komen tegen de voortdurende arrestaties. „Veel van de ouderen hebben lang in de gevangenis gezeten in het tijdperk-Nasser”, legt hij uit. „Ze willen geen aanleiding geven tot nog meer repressie, ze willen de organisatie niet in gevaar brengen.”

Door het optreden van de veiligheidsdiensten hebben de conservatieve krachten binnen de Moslimbroederschap de overhand gekregen, bevestigt Al-Naggar. „Dat is precies wat het regime voor ogen heeft.” De geloofwaardigheid van de beweging moest worden ondermijnd, omdat zij te populair werd onder Egyptenaren en omdat steeds meer westerse regeringen toenadering overwogen. „Die strategie zal zich wreken”, zegt Al-Naggar. „Het lokt alleen maar extremisme uit.”