Gemengde gevoelens bij VS

Nieuwsanalyse

Hamid Karzai is beschadigd uit de verkiezingen gekomen. Maar ook de VS en de VN staan na het rommelige proces te kijk.

Gemeend of niet, de felicitaties stroomden gisteren binnen bij Hamid Karzai. Nadat hij officieel was uitgeroepen tot winnaar van de omstreden Afghaanse presidentsverkiezingen, zeiden zijn buitenlandse partners hem meteen hun steun toe. En ze spoorden hem aan nu, bijna acht jaar na zijn aantreden, toch echt werk te maken van effectief bestuur van het land en bestrijding van de corruptie. Ze konden moeilijk anders.

President Obama, die Karzai telefonisch geluk wenste, verwoordde zijn gemengde gevoelens het duidelijkst. Hij had zijn Afghaanse ambtgenoot op het hart gedrukt, zei hij na afloop tegen journalisten in Washington, dat dit het moment was om een nieuw hoofdstuk te beginnen. Maar hoewel het verkiezingsproces „rommelig” is verlopen, zei Obama, „ben ik blij dat het uiteindelijke resultaat is vastgesteld in overeenstemming met de Afghaanse wet.”

Het woord ‘rommelig’ was een diplomatiek understatement voor de massale stembusfraude, die de kiescommissie noodzaakte meer dan een miljoen op Karzai uitgebrachte stemmen ongeldig te verklaren. Voor zover Karzai nog aanspraak kon maken op geloofwaardigheid als democratisch leider, na de verkiezingen op 20 augustus is daarvan maar weinig over.

Obama’s woordvoerder Robert Gibbs verduidelijkte voor alle zekerheid dat er een verschil bestaat tussen legitimiteit, die Karzai nu wordt toegekend, en geloofwaardigheid, die moet worden verdiend. „Niemand heeft ooit beweerd dat je op basis van één verkiezingsstrijd geloofwaardigheid kan verwerven”, aldus Gibbs.

In Washington, bij de VN, de NAVO en in de hoofdsteden van alle buitenlandse partners hoopt men nu maar dat Karzai zijn best zal doen zijn geloofwaardigheid inderdaad terug te winnen. Verder zit er niet veel meer op dan hem oproepen „de ernst van het moment” onder ogen te zien en te beseffen dat het nu „niet om woorden gaat maar om daden”, zoals Obama zei.

Het verloop van de verkiezingen toonde niet alleen in alle naaktheid de corruptie waar de Afghaanse regering al zo lang berucht om is. Het maakte ook duidelijk dat Karzai, die altijd wordt afgeschilderd als een zwakke figuur, blijkbaar toch nog genoeg kracht heeft om te overleven, ook als hij zich daarbij van middelen bedient die zijn grote bondgenoot ernstig in verlegenheid brengen.

Het etiket ‘rommelig’ is meer van toepassing op de rol van de Amerikanen en de Verenigde Naties bij het hele proces. Aanvankelijk hadden de verkiezingen van 20 augustus het ‘nieuwe hoofdstuk’ moeten worden. In politiek en militair opzicht mochten de resultaten van de jarenlange internationale bemoeienis met Afghanistan tegenvallen, een acceptabel verlopen verkiezingsproces zou de Afghanen en alle betrokkenen elders in de wereld het vertrouwen kunnen geven dat men toch op de goede weg was. Het pakte anders uit.

Zodra de stembussen waren gesloten kwamen, ook toen, de felcitaties binnenstromen. Maar het duurde niet lang voor duidelijk werd dat de verkiezingsfraude zo omvangrijk was dat ze niet door de vingers gezien kon worden. Onder zware politieke druk van de Amerikanen accepteerde Karzai dat hij in de eerste ronde minder dan vijftig procent van de stemmen had gehaald en dat er dus een tweede ronde nodig was. Opluchting in Washington en bij de Verenigde Naties: door een tweede ronde zouden de Afghaanse democratie en Karzai hun geloofwaardigheid weer wat kunnen oppoetsen.

Alleen was het er blijkbaar niet meer van gekomen om Karzais rivaal Abdullah ervan te overtuigen ook aan de tweede ronde deel te nemen. Abdullah haakte af en daarmee was de kans om van de tweede ronde een soort eerherstel te maken verkeken. VN-chef Ban Ki-moon haastte zich naar Kabul, meldt persbureau AFP, om de Afghaanse kiescommisie, die eerst met moeite tot een tweede ronde was bewogen, nu te overtuigen dat in de nieuwe omstandigheden maar beter was de tweede ronde af te blazen.

Karzai kan nu zijn nieuwe regering gaan samenstellen. Hij wordt op de vingers gekeken door de rest van de wereld, maar hij heeft mooie banen te verdelen – waardoor hij zijn machtspositie in eigen land weer wat kan opkrikken. En de buitenwereld heeft geen andere keuze dan zaken met hem te doen, wat zijn positie ook helpt.

Ondertussen staan de VS, de VN en de andere partners te kijk: alle hulp en diplomatieke druk ten spijt is het niet gelukt de verkiezingen te redden.

Eerdere achtergrondartikelen: nrc.nl/afghanistan