De villa van de prins

Kroonprins Willem-Alexander en zijn echtgenote Máxima hebben een aandeel in een vakantieproject in een natuurreservaat in Mozambique, als privépersonen. Zij laten daar, net als anderen, een villa bouwen om prettig op vakantie te kunnen gaan. Maar om de toekomstige koning en koningin van Nederland niet in ongemakkelijke problemen te brengen – en daarmee de premier onder wiens verantwoordelijkheid hun handelingen vallen – is er een stichting opgericht, die de belangen van het prinselijk echtpaar behartigt en tevens zorgt voor „afstand” tussen hen en het project.

Zo dacht minister-president Balkenende een constructie te hebben bedacht, die het paar – en dus de premier zelf – zou vrijwaren van verantwoordelijkheid voor zover er zich bij het project kwesties voordoen die niet naar zuivere koffie smaken. Het project kent al geen onomstreden geschiedenis.

De stichting handelt „in volstrekte autonomie”, aldus haar eigen reglement of, zoals Balkenende het heeft uitgedrukt „de facto onafhankelijk van de prins”. Het is dus in theorie zelfs mogelijk dat de stichting besluiten neemt waar de prins het niet mee eens is. Dat lijkt in de praktijk niet waarschijnlijk, maar wel is vorige week gebleken dat de voorzitter van de stichting, Harold Fentener van Vlissingen, zelf ook aandelen heeft in het Mozambikaanse vakantieproject.

Volgens de statuten van de Stichting Administratiekantoor Machangulo, zoals haar volledige naam luidt, is dat toegestaan en het zou ook maar om een bescheiden participatie in het bedrijf, Machangulo SA, gaan. Maar de omvang doet er niet zo veel toe: een belang is een belang. Kennelijk ziet het stichtingsbestuur niet in, evenmin trouwens als de premier, dat het financiële belang van de voorzitter per definitie strijdig is met de beloofde „volstrekte autonomie” van de stichting.

Balkenendes hoop dat hij met de oprichting van een stichting verder van het ‘gedoe’ af zou zijn, is ijdel gebleken. De stichting was voor haar eigen handelen verantwoordelijk, meende de premier, en hij slechts voor de structuur ervan. Het nieuws over het belang van de stichtingsvoorzitter heeft inmiddels geleid tot nieuwe schriftelijke vragen in de Tweede Kamer. D66 zou vanmiddag om een spoeddebat vragen.

De premier heeft steeds benadrukt dat het villaproject van het prinselijk paar een privézaak is. Maar in de politieke realiteit is daar allang geen sprake meer van. Zo maakt een makelaar in Mozambique die een van de villa’s wil slijten, reclame met „de bemoeienis van de prins van Holland” met het project. De prins dus, niet Willem-Alexander Claus George Ferdinand, aandeelhouder sinds voorjaar 2007. De makelaar suggereert dat de redenen waarom de Mozambikaanse regering het project „volledig steunt” dus „overduidelijk” zijn. De kroonprins als uithangbord voor een omstreden project waarvan de overige investeerders niet bekend zijn.

Het paar kan, op eigen verantwoordelijkheid, elk ogenblik uit het project stappen, heeft Balkenende laten weten. Wie er ook werkelijk verantwoordelijk is: dat lijkt een wijs besluit.