Met wat cocaïne de pijn en angst weer even de baas

Conny Braam: De Handelsreiziger van de Nederlandsche Cocaïne Fabriek Nieuw Amsterdam, 416 blz. € 19,90.***

Tijdens WO I werd voor het eerst geëxperimenteerd met chemische wapens, nadat genoegzaam was gebleken dat gewoon schieten en bombarderen de strijdende partijen geen stap verder brachten. Minder bekend, bij mij althans, was dat pal achter het front ook veelvuldig gebruik werd gemaakt van chemische middelen. Conny Braam schrijft erover in haar nieuwe roman De Handelsreiziger van de Nederlandsche Cocaïne Fabriek. Zij onderzocht de productie en verspreiding van cocaïne en kwam tot interessante en ook tamelijk onthutsende bevindingen. Naast rats, kuch en bonen kregen de soldaten in de veldhospitalen en in de loopgraven op grote schaal cocaïne aangeboden. Zo konden ze de pijn en de angst weer even de baas: ze werden er strijdlustig en overmoedig van, zodat menig soldaat het vijandelijke vuur ongedekt tegemoet snelde.

De soldaten die de oorlog wisten te overleven keerden niet alleen met trauma’s en verwondingen terug naar huis, maar vaak ook met een ernstige cocaïneverslaving. Spijtig voor hen, maar gunstig voor de farmaceutische industrie, want zij behield met dit naoorlogse leger van verslaafden een flinke afzetmarkt. Het is pikant dat een behoorlijk percentage van die cocaïne afkomstig was uit een Nederlandse fabriek, die ooit gevestigd was aan de Weespertrekvaart in Amsterdam. Het is ook pikant dat deze fabriek niet alleen leverde aan de geallieerden, maar eveneens, vanuit het neutrale Nederland, aan het Duitse leger.

Op basis hiervan schreef Braam een avontuurlijke zedenroman, waarin de cocaïnekwestie van verschillende kanten wordt bezien. We maken kennis met verslaafden, die beurtelings aan wanhoop en razernij ten prooi zijn als ze te lang verstoken blijven van hun poeder. We zien overheidsfunctionarissen die de opiumwetgeving steeds soepel in hun eigen voordeel weten om te buigen en ontmoeten een fabrieksdirecteur die in zee gaat met dubieuze firma’s.

Een onbetwist meesterwerk is De Handelsreiziger echter niet. Daarvoor is het boek iets te dik, te omslachtig, te uitleggerig, te gemeenplaatserig en ook wat te slordig. Maar toch heeft deze roman ook de typische Braam-kwaliteit die we kennen uit haar vorige boeken. Ze heeft een frisse, enthousiaste manier van vertellen, die benieuwd maakt naar het vervolg. Daardoor blijft De Handelsreiziger spannend tot de laatste bladzijde.

Janet luis