Brainstormen, maar dan los van partij-ideologieën

Prospect is niet het zoveelste vernieuwingsclubje, zegt oprichter Hazenberg (31).

De denktank gaat de confrontatie aan met de regeringswerkgroepen die bezuinigingen onderzoeken.

Steeds weer zoeken ze elkaar op in randstedelijke zaaltjes, de hoogopgeleide, maatschappelijk geëngageerde twintigers en dertigers. Ze nodigen eigenzinnige gasten uit die debatteren op luie banken, ze beamen vrijzinnige ideeën op de muur met laptops, ze interviewen elkaar met microfoons.

In de jaren negentig pionierde Niet Nix, de vernieuwingsbeweging binnen de PvdA, met open, informele debatavonden. Veel leuker, vonden de honderden jonge bezoekers, dan die congressen met moties en amendementen van de traditionele politieke jongerenorganisaties. Iedereen was welkom, of je nu lid was van een partij of niet. Naast Niet Nix was er, bijvoorbeeld, Opschudding, een groep jonge honden van D66.

De vernieuwingsclubs van de jaren negentig hieven zichzelf vóór de millenniumwisseling weer op. Maar ook de afgelopen jaren zochten de twintigers en dertigers elkaar op. In 2006 werd Lux Voor opgericht, een ‘doorbraakbeweging’ van politieke jongelingen. In maart dit jaar hief het groepje zichzelf – haast gewoontegetrouw – alweer op. Nog wel bestaat het Alternatief voor Vakbond, in 2005 in het leven geroepen door jonge werkenden die het poldermodel wilden ‘openbreken’.

En ze komen nog steeds bij elkaar, de twintigers en dertigers. Afgelopen woensdag, in Pakhuis De Zwijger in Amsterdam, waren het er meer dan honderd. Vanaf zeven uur druppelen ze binnen: jonge consultants, architecten, docenten, accountmanagers, designers en wetenschappers. Ze komen voor een avond van denktank Prospect, vorig jaar opgericht door publicist Joop Hazenberg (31). Van Hazenberg, die eerder als journalist en ambtenaar werkte, verscheen onlangs het boek Change - Hoe de netwerkgeneratie Nederland gaat veroveren.

Nu gaat Hazenberg met Prospect de confrontatie aan met de twintig ambtelijke werkgroepen die onlangs werden ingesteld door premier Balkenende om na te denken over hervormingen en bezuinigingen. „Dat nu nota bene de ambtenarij de toekomst van Nederland gaat bepalen betekent natuurlijk het failliet van de politiek”, aldus Hazenberg.

Anders dan bij andere vernieuwingsbewegingen, waar tijdens debatavonden het bier vaak permanent vloeide, gaat de bar bij Prospect pas om elf uur open – niet voordat de aanwezigen hebben gebrainstormd in vooraf gevormde groepjes. Ook de thema’s hebben ze zelf van tevoren geselecteerd. Hazenberg: „Bijna niemand wilde het hebben over onderwerpen als de islam of de bonuscultuur, zaken die deze generatie niet als bepalend ziet voor de toekomst van Nederland”. Wél discussiëren de groepjes over thema’s als onderwijs, ondernemerschap, duurzaamheid, innovatie en de overheid.

Tijdens de brainstorm rollen de ideeën van de geprojecteerde laptopschermen als een live feed naar beneden: ‘Informeel leren’. ‘Vertrouwensindex voor bedrijven’. ‘Regelvrije zones’. ‘Een politieke X Factor’ .‘Ondernemer ben je ook in loondienst’. Het zijn nog ruwe ideeën, die Prospect de komende weken uit wil werken tot echte voorstellen. Hazenberg: „De vernieuwendste ideeën gaan we presenteren als adviezen, vóór die ambtelijke groepjes zijn uitgepraat”.

Prospect, zegt Hazenberg, verschilt van eerdere vernieuwingsbewegingen. Het is nadrukkelijk géén ‘beweging’, zoals Niet Nix en Lux Voor. „Bewegingen zijn collectiviteiten die gemeenschappelijke standpunten verdedigen. Bij Prospect gaat het om de ideeën zelf. Mensen mogen het best met elkaar oneens zijn”. Dat waren ze dan ook, in Pakhuis De Zwijger. De duurzaamheidsgroep bijvoorbeeld viel uiteen in een groepje dat ‘institutionele’ oplossingen zocht en een groepje dat de verantwoordelijkheid legde bij het individu.

De ambitie van Prospect is dat de beste ideeën ook worden uitgevoerd. „We mengen ons actief in de publieke discussie. Die ‘regelvrije zones’ bijvoorbeeld moeten er natuurlijk echt komen. Die knopen moeten in Den Haag worden doorgehakt”. Eerder dit jaar zocht Prospect Haagse beleidsmakers op tijdens een denksessie over globalisering, op het ministerie van Economische Zaken. Jonge ondernemers verbonden aan Prospect vuurden ideeën af op ambtenaren: soms radicale plannen, zoals afschaffing van het intellectueel eigendom.

Oud-deelnemers aan eerdere vernieuwingsgroepen betreuren achteraf juist vaak de nadruk op ‘ideeën’ van de jonge generatie. Vanaf Niet Nix stonden bij alle clubjes de ‘ideeën’ centraal; ‘macht’ daarentegen was een vies woord. Mei Li Vos (39), een van de oprichters van Alternatief voor Vakbond, koos juist „bewust voor de macht”, voor het Tweede Kamerlidmaatschap voor de PvdA. „Ideeën zijn niet genoeg. Je moet met de vuist op tafel kunnen slaan en zeggen: zo gaan we het doen. Maar omdat jongeren zich niet organiseren op een ouderwetse manier, worden hun ideeën vaak ook terzijde geschoven.”

Maar Hazenberg ziet Prospect niet als het zoveelste vernieuwingsclubje. „In Nederland moeten we nog erg wennen aan onafhankelijke denktanks. In Brussel en in de Angelsaksische wereld bestaan die volop. Ik geloof erg in het ‘leiderschap van ideeën’. Paul Scheffer en Ayaan Hirsi Ali bijvoorbeeld hebben in hun eentje de thema’s integratie en vrouwenmishandeling geagendeerd. Zij hadden natuurlijk autoriteit verworven, maar in het huidige media-tijdperk kan juist iederéén het debat sturen.”

Wel ziet Hazenberg het als een uitdaging om de jonge denkers van Prospect ook „vast te houden”, zodat Prospect niet hetzelfde korte leven beschoren zal zijn als eerdere initiatieven. Hij is optimistisch. „De behoefte van jongeren om politiek mee te denken, maar los van partij-ideologieën, zal alleen maar groeien. Politieke partijen zijn collectieven die niet meer aanspreken.”

Lees meer over de denktank via denktankprospect.nl