Vrouwelijk talent is onbenut

Vrouwen en mannen zijn even ambitieus. Toch werken vrouwen veel minder. „Leidinggevenden moeten vrouwen meer aanspreken op hun talent”, zo blijkt uit onderzoek.

Ze wijst naar twee cijfers in haar jongste onderzoek: 70 procent van de vrouwen werkt in Nederland. Maar daarvan werkt 75 procent minder dan 35 uur per week en dus in deeltijd. „Met die combinatie is Nederland een Fremdkörper in de wereld”, zegt Yvonne Benschop, hoogleraar Bedrijfskunde aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Alleen in Denemarken en Zweden werken procentueel iets meer vrouwen. „We zijn een eind opgeschoten sinds 1980 toen eenderde van de vrouwen werkzaam was”, concludeert Benschop. „Maar wij moeten nog harder bewegen.”

Deze week werden twee onderzoeken gepresenteerd over vrouwen die deeltijd werken. De Radboud Universiteit en onderzoeksbureau Research voor Beleid onderzochten de ambities van werkende mannen en vrouwen. Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) bekeek wat er gedaan moet worden om vrouwen daadwerkelijk meer te laten werken.

Beide onderzoeken werden uitgevoerd in opdracht van Taskforce Deeltijd Plus, een organisatie vorig jaar ingesteld door Ahmed Aboutaleb, de toenmalige staatssecretaris voor Sociale Zaken, om de arbeidsparticipatie van vrouwen te verhogen. De gemiddelde werkweek van vrouwen bedraagt 25 uur, die van mannen 37. Dat is veel talent dat onbenut blijft, zeker als vergrijzing in de toekomst toeslaat en arbeidskrachten hard nodig zijn, betoogt de taskforce.

Aan professionele ambitie schort het niet, stelt Benschop. De Radboud Universiteit en onderzoeksbureau Research voor Beleid peilden bij 7.000 mannen en vrouwen van alle opleidingniveaus naar hun ambitie. Vrouwen bleken even ambitieus als mannen. En vrouwen die deeltijds werken waren niet minder ambitieus dan mensen die voltijdbanen hadden. „Dat is een belangrijke klassieke mythe die dit onderzoek heeft doorbroken”, zegt Benschop.

Wel bleek dat de ambitie om promotie te maken bij mannen net iets vaker voorkwam, terwijl vrouwen net iets meer gericht waren op inhoudelijke verdieping. „Ze vinden het dan prima om beleidsmedewerker te zijn in plaats van manager”, zegt Benschop. „Maar ze willen wel gezaghebbend zijn.”

Als de ambitie er is, waarom werken vrouwen dan zoveel minder dan mannen? Uit het onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau blijken de meeste vrouwen tevreden te zijn met het aantal gewerkte uren. Dat is zo bij 65 procent van de vrouwen in de zorg, de detailhandel, het onderwijs, de overheid en de schoonmaakindustrie – waar minder dan 25 uur per week wordt gewerkt. Slechts 31 procent zegt iets meer te willen werken. „Er moet een cultuuromslag komen voordat vrouwen bereid zijn meer uren te werken”, zegt Benschop. Leidinggevenden, de overheid en ouders moeten allemaal anders gaan denken en handelen, betoogt de hoogleraar.

„Leidinggevenden kunnen kritischer zijn”, zegt Benschop. Een van de aanbevelingen van het onderzoek van de Radboud Universiteit en Research voor Beleid is dat leidinggevenden de ambities en loopbanen van vrouwen sterker moeten stimuleren. „Zodra een vrouw kinderen krijgt, wordt het geaccepteerd en zelfs verwacht dat ze minder gaat werken”, zegt Benschop. „Dit wordt gezien als een gegeven.”

Het Sociaal en Cultureel Planbureau beaamt deze conclusie. Managers vinden het een privébeslissing als een vrouw deeltijd wil werken, concludeert het SCP. „Leidinggevenden moeten veel meer uitdagen”, zegt Benschop. „Ze moeten benadrukken dat een werknemer belangrijk is en nodig is. Spreek ze aan op hun talent. Zeg: drie dagen per week is nu prima, maar vraag ook: kun je straks weer vier dagen werken?”

Werkgevers moeten tegelijkertijd flexibeler zijn, concluderen de onderzoekers. Ze moeten meer open staan voor flexibele en afwijkende werktijden, is het argument. „Iemand kan misschien best vier dagen werken, maar niet altijd binnen de traditionele kantooruren”, zegt Benschop. „Daar moet de werkgever flexibel in zijn. Anders koopt de werknemer in essentie meer flexibiliteit door drie dagen te werken.”

Niet alleen de werkgevers hebben een plicht, ook de overheid moet zorgen dat arbeid en zorg beter op elkaar af te stemmen zijn, bepleit het onderzoek onder leiding van Benschop. „Introduceer alsjeblieft brede scholen, waar kinderen leren zwemmen en muziek- en sportles krijgen”, zegt Benschop. „Dat voorkomt veel logistieke problemen waar ouders mee worstelen.”

Alle praktische oplossingen ten spijt, een cultuurverandering is onontbeerlijk, zegt Benschop. Ze vraagt regelmatig aan haar studenten of ze fulltime gaan werken. „De meesten zeggen ja. En als er kinderen komen? That’s the proof. Dan blijkt dat een overgroot deel van de vrouwen deeltijd wil werken. Dat is conformisme”, zegt Benschop. „Waarom kunnen mannen niet ook deeltijd werken en meer zorgtaken vervullen?”

Benschop pleit voor een harde aanpak: de quotaregeling. „Zet een aantal toppers op hoge plekken. Laat zien dat je zorg en werk kan combineren. Het mooie aan culturele opvattingen is dat ze te veranderen zijn.”