Net zo kwetsbaar als een agent of ambulancebroeder

Bedreigen van journalisten wordt mogelijk zwaarder bestraft dan bedreigen van andere burgers. De vakbond is voor, maar er kleven ook nadelen aan het voorstel.

In de Utrechtse wijk Ondiep werden de autoruiten van een cameraman van RTL ingegooid. Buurtbewoners en relschoppers jaagden er cameraploegen meerdere malen de buurt uit. In een andere buurt overgoten buurtbewoners een verslaggeefster met vieze vloeistof.

„Het hoort bij de aard van het werk dat journalisten op plaatsen komen waar zij kwetsbaar zijn”, zegt Thomas Bruning, algemeen secretaris van journalistenvakbond NVJ. En dus hebben ook zij te maken met geweld en bedreigingen.

Het Openbaar Ministerie overweegt journalisten een „aparte status” te geven, zei een woordvoerder deze week. Dat kan ertoe leiden dat in rechtszaken hogere straffen worden geëist, zoals dat al gebeurt bij het belagen of beledigen van ambulancemedewerkers, brandweermensen en politieagenten. Harm Brouwer, voorzitter van het college van procureurs-generaal, gaat daarover praten met de journalistenvakbond.

Aanleiding voor dit gesprek is een vonnis in een zaak tegen een bedreiger van Nova-presentator Clairy Polak. De 29-jarige Abdelhakim B. uit Rotterdam dreigde haar te zullen „afslachten”.B. vond dat Marokkanen in een kwaad daglicht waren gesteld in Nova. De rechter legde een straf op die twee maal zo hoog was als de eis van de officier van justitie. B. moet veertig uur taakstraf uitvoeren en als hij in zijn proeftijd opnieuw de mist ingaat, nog eens veertig uur.

B. had de tijd gehad om zich te bezinnen, vond de rechter, aangezien hij meerdere mails stuurde. En hij had Polak belemmerd in haar maatschappelijke taak, het uitoefenen van de vrijheid van meningsuiting. Ook die vrijheid werd dus bedreigd.

Hoe vaak komt het voor dat journalisten worden bedreigd? En neemt dat toe? Criminoloog Frank Bovenkerk publiceerde in mei onderzoek onder 691 journalisten en cameralieden over hun werk op straat. Van hen zei meer dan de helft dat ze wel eens met fysieke agressie of bedreiging te maken hadden gehad. Hoeveel journalisten via e-mail of telefonisch om de inhoud van hun publicatie bedreigd worden, is niet bekend. Polak zei in haar aangifte dat ze „wel wat gewend” is maar dat het nu tijd was voor aangifte. Volgens de officier van justitie die deze zaak deed zijn bedreigingen in Hilversum aan de orde van de dag. Maar tot rechtszaken leidt dat meestal niet, zegt de Amsterdamse persrechter A. Enkelaar desgevraagd: „Wij zien dit soort zaken niet vaak genoeg om er een aanwijzing voor rechters over op te stellen.” Ook Harm Taselaar, hoofdredacteur van RTL Nieuws, heeft niet de indruk dat er vaker gedreigd wordt met geweld tegen journalisten.

Binnen de takken van journalisten zijn er wel grote verschillen. Sportjournalisten, misdaadjournalisten en journalisten van regionale media worden vaker bedreigd dan anderen, concludeerde Frank Bovenkerk. Cameraploegen lopen door hun zichtbaarheid meer risico dan schrijvende journalisten. Er zijn ook steeds meer televisieprogramma’s en dus cameraploegen bijgekomen. Thomas Bruning van de NVJ: „Buurtbewoners zien al die ploegen hun wijk in komen en denken: ze komen alleen maar als er rotzooi is.” Maar veel hangt af van je eigen opstelling, schrijft een groot aantal journalisten dat gereageerd heeft op de enquête. Eén van hen zegt: „Zelf heb ik ook veel moeite met andere verslaggevers die even een probleemwijkje komen ‘vastleggen’.”

De journalistenvakbond NVJ is voor hogere strafeisen, mits die samengaan met andere maatregelen. „Belangrijk is vooral dat er ook vervolgd wordt als journalisten aangifte doen. Ze moeten niet onderop de stapel komen, zoals nu weleens gebeurt”, zegt Thomas Bruning, algemeen secretaris van de NVJ.

Een belangrijke complicatie voor een richtlijn is dat de journalistiek een vrij beroep is. Moet ook een zwaardere straf worden geëist voor belediging van een bloggende buurtbewoner? Bepaalt het OM straks wie journalist is en wie niet? „In dat soort discussies moeten we niet terechtkomen”, zegt Harm Taselaar van RTL Nieuws. „Het is heel goed dat iedereen journalist kan zijn.” De verantwoordelijkheden kunnen maar beter duidelijk gescheiden blijven, vindt hij. Te meer omdat het OM soms ook lijnrecht tegenover de journalistiek staat. „Bijvoorbeeld wanneer beelden van rellen worden opgeëist bij media. Daardoor zien burgers een cameraploeg als verlengstuk van justitie.”