Lot Zelaya nu in handen Congres

De terugkeer aan de macht van de afgezette president Zelaya van Honduras is nu mogelijk, dankzij een akkoord. Maar het Congres heeft het laatste woord.

Ruim anderhalve maand heeft Manuel Zelaya, de afgezette president van Honduras, op een sofa geslapen in de Braziliaanse ambassade in Tegucigalpa. Comfortabel? Nee. Maar nu is het einde in zicht. Straks slaapt hij mogelijk gewoon weer in het presidentiële paleis van zijn land.

Zelaya rekent er al op, nadat zijn onderhandelaars dondernacht een akkoord wisten te sluiten met de Hondurese interim-regering. Daarmee lijkt de politieke crisis ten einde die het Centraal-Amerikaanse land al vier maanden verlamt. Een ouderwetse staatsgreep had op 28 juni een vroegtijdig einde gemaakt aan het bewind van Zelaya.

„Het is een eerste stap. Mijn herbenoeming is ophanden”, zei Zelaya gisteren vol overtuiging, vanuit de ambassade waar hij zich sinds 21 september ophoudt.

Maar lang zal zijn eventuele bewind niet duren. Volgende maand staan verkiezingen gepland, die internationaal erkend zullen worden, waarna in januari een nieuwe regering aantreedt. Een winstpunt voor de interim-regering, die verkiezingen altijd had gezien als oplossing voor de crisis.

Ondanks het vertrouwen van Zelaya in de nabije toekomst, staat zijn terugkeer in de macht nog lang niet vast. Eerst moet het Congres van Honduras, dat eerder voor zijn verwijdering stemde, zijn fiat geven. Zonder die toestemming geen rentree van Zelaya. En op basis van het akkoord dient hij dat besluit te respecteren.

Het is onverwacht snel gegaan deze week, nadat woensdag Thomas Shannon, de Amerikaanse onderminister van Buitenlandse Zaken, in Tegucigalpa was gearriveerd. Met zijn robuuste inmenging heeft de regering-Obama toch ineens haar eerste succes geboekt in Latijns-Amerika, de regio die jarenlang door de VS is genegeerd.

Ironisch is het dat Latijns-Amerika, dat graag zijn eigen zaakjes wil regelen, toch blijkbaar de VS nodig heeft om uit deze crisis te komen. In het bijzonder is het pijnlijk voor de Venezolaanse president Hugo Chávez, Zelaya’s bondgenoot en groot criticus van de VS.

Vier maanden na de coup – het leger had Zelaya op een vliegtuig gezet naar het buitenland – waren de afgezette president en de interim-regering namelijk nog geen stap dichterbij gekomen. Zelaya wilde perse weer aan de slag, maar de interim-regering weigerde dat.

De halsstarrigheid van de interim-regering was opmerkelijk gezien de scherpe internationale veroordeling van de staatsgreep. Vooral in de Latijns-Amerikaanse regio, waar militaire coups nog vers in het geheugen gegrift staan, was de boosheid en angst voor precedentwerking groot.

Niettemin bleef een terugkeer van Zelaya uit, ondanks verschillende bemiddelingspogingen, van onder andere de Costa Ricaanse president Arias. Daarom was Zelaya uiteindelijk zelf maar teruggekeerd naar zijn land en naar de Braziliaanse ambassade gevlucht.

Toen Shannon deze week beide partijen voor het eerst sprak had hij meteen een boodschap: „Ik ga hier niet weg voordat er een oplossing is.” Hij waarschuwde dat de chaos zou toenemen als het conflict zich voortsleepte.

De afgelopen maanden is de onvrede in het straatarme land alleen maar gegroeid. Niet alleen stond de financiële steun van de VS op het spel, maar de economische situatie was in rap tempo aan verslechteren. Op de openbare scholen waren de onderwijzers al sinds de coup in staking. Dus zag zowel Zelaya als interim-president Michiletti zijn maatschappelijke en politieke steun afbrokkelen.

Aanvankelijk had de coup nog steun gekregen van het parlement, nadat Zelaya op eigen houtje, en in strijd met de wet, een referendum probeerde te organiseren over een grondwetgevende assemblee. Zo had hij, aldus zijn tegenstanders, een nieuwe ambtstermijn willen regelen. Of Zelaya nu weer terug mag komen van het Congres of niet, is lastig te voorspellen.

Voordat het akkoord naar het parlement gaat, geeft eerst nog het Hooggerechtshof een niet-bindend advies – hetzelfde hof dat de arrestatie van Zelaya op 28 juni had bevolen. Als het hof akkoord gaat verspeelt het ook het recht om Zelaya eventueel te vervolgen voor zijn daden van voor de coup.

Met het oog op de presidentsverkiezingen van volgende maand, zullen de twee belangrijkste kandidaten van de twee grootste partijen, Elvin Santos van Zelaya’s eigen Liberale Partij en Pepe Lobo van de Nationale Partij, goed moeten nadenken wat ze willen met Zelaya. Hem terug verwelkomen zal vast goed vallen bij het buitenland en zijn aanhangers. Lobo zei gisteren: „De beslissing die het beste is voor Honduras zal worden genomen.”