De stelling van Agnes Jongerius: De PvdA knipt laatste band met de rode familie door

Door het AOW-besluit van het kabinet te sanctioneren, maakt de ledenraad duidelijk dat de PvdA-leiding geen strobreed in de weg wordt gelegd als ze doorgaat met het vergroten van de kloof tussen elite en volk, zegt Agnes Jongerius tegen Elsbeth Etty.

Tussen de vakbeweging en de PvdA bestaan al sinds het Nederlands Verbond van Vakverenigingen, het NVV, opging in de FNV geen formele banden meer. Toch was er altijd wel een verwantschap. Nu is er wegens de AOW-discussie openlijke vijandschap. Doet dat pijn?

„Van een ‘rode familie’ is al geen sprake meer sinds de WAO-crisis met Wim Kok in de hoofdrol. Nu de PvdA de vakbeweging in de steek laat in de AOW-kwestie, is het helemaal niet gezellig meer. Tijdens de PvdA-ledenraad afgelopen maandag, waar partijprominenten waren opgetrommeld om goedkeuring te krijgen voor het AOW-voorstel van het kabinet, werden vakbondsmensen op boegeroep getrakteerd. Dat markeert een nieuw dieptepunt in de betrekkingen.”

Misschien werd het wel eens tijd voor een confrontatie. De verzuilde situatie waarin dubbelfuncties normaal waren en NVV-voorzitters ook in de leiding van de PvdA zaten, was behoorlijk klef.

„Dat is zo, maar als je de houding van de PvdA ten opzichte van de vakbeweging combineert met onderzoeken van het Sociaal en Cultureel Planbureau waaruit blijkt dat de kloof tussen elites en bevolking alleen maar groter wordt, lijkt er meer aan de hand dan een gezonde confrontatie tussen al te dicht op elkaars lip zittende familieleden. Die PvdA-ledenraad maandag bestond voornamelijk uit wethouders en Jonge Socialisten, de partij-elite van ‘gestudeerde mensen’. Waar zijn de werkende jongeren? De discussie over het AOW-voorstel ging over emoties en loyaliteit aan de PvdA, niet over de gevolgen ervan voor werknemers.”

U bedoelt dat het PvdA-kader dat zich achter het AOW-besluit heeft geschaard zich niet kan voorstellen wat het betekent om twee jaar langer te moeten wachten op AOW en pensioen?

„Ja, het zijn over het algemeen mensen met prettige banen die denken: het zal toch niet zo wezen dat ik op mijn 65ste mijn werkkamer, computer en telefoon kwijtraak en mijn secretaresse moet inleveren? Terwijl velen vinden dat het mooi geweest is op hun 65ste. Die kunnen absoluut niet begrijpen waarom zij op deze manier voor de crisis moeten betalen.”

Maar die ledenraad was toch juist bedoeld om de PvdA-leden ervan te overtuigen dat dit AOW-besluit nodig is om de toekomst van de verzorgingsstaat veilig te stellen en dat de maatregel zonder de medewerking van de PvdA nog slechter zou uitpakken voor de werknemers?

„Door het AOW-besluit van het kabinet te sanctioneren heeft de ledenraad duidelijk gemaakt dat de PvdA-leiding geen strobreed in de weg wordt gelegd als ze doorgaat met het vergroten van de kloof tussen elite en volk. Dat vind ik erg, nog los van het feit dat ik me wild erger aan het AOW-besluit zelf, omdat ik niet snap waarom je niet gewoon voor flexibilisering durft te kiezen en mensen zelf laat uitmaken wanneer ze willen stoppen met werken.”

U zegt dat de PvdA-leiding deze maatregel doordrukt met een beroep op emoties en loyaliteit aan de partij. Hoe zit het met uw eigen loyaliteit, bent u lid van de PvdA?

„Ja, ik ben begin jaren negentig lid geworden – toen werkte ik al bij de vakbeweging – vanuit het idee dat een verantwoordelijk mens lid moet zijn van een politieke partij”

Was het PvdA-lidmaatschap voorwaarde om FNV-voorzitter te kunnen worden?

„Misschien ooit wel, maar in mijn geval in ieder geval niet. De grootste breuk tussen de vakbeweging en de PvdA had zich juist daarvoor voltrokken. Veel vakbondsbestuurders waren zeer teleurgesteld over de goedkeuring die Wim Kok in 1991 hechtte aan de herziening van de WAO. Er werden levendige discussies gevoerd over het al dan niet opzeggen van het PvdA-lidmaatschap.”

Maar waarom werd u dan juist toen lid van de PvdA?

„Ik koos voor de PvdA, omdat ik dacht dat die partij ernaar streefde verbindingen te leggen tussen de verschillende lagen in de bevolking. En precies op dat punt schiet de PvdA nu tekort met het AOW-besluit. Het is een keuze die de elite heel goed uitkomt, maar men vergeet dat 60 procent van de jongeren maximaal een mbo-opleiding heeft. Dat zijn mensen die op hun achttiende op de steiger of in het verpleeghuis staan.”

Kan het u iets schelen als dat de PvdA stemmen gaat kosten?

„Ik zou dat jammer vinden, maar ik heb er wel begrip voor dat mensen zich niet vertegenwoordigd voelen door een partij waarvan de keuzes alleen goed uitpakken voor mensen met goede banen. Ik maak me veel breder zorgen over een maatschappij waarin politieke en financiële elites alleen maar bezig zijn hun eigen posities te beschermen. Kijk maar hoe minister Van der Hoeven (Economische Zaken, CDA, red.) door de werkgeversorganisaties wordt aangepakt, omdat ze volkomen terecht heeft gezegd dat de economische crisis veroorzaakt is door gebrek aan ethisch besef in de top van het bedrijfsleven.”

U gaat dus bij de volgende verkiezingen geen PvdA meer stemmen?

„Dat weet ik nog niet. Je hoort te zeggen: ik kijk naar het verkiezingsprogramma. Maar ja, de AOW-maatregel stond ook niet in het verkiezingsprogramma van de PvdA, dus dat is geen goed richtsnoer.”

Wat kan de vakbeweging nu en in de toekomst nog voor elkaar krijgen zonder de steun van een machtige sociaal-democratische partij zoals de PvdA voorheen was?

„Dat de verhoudingen tussen PvdA en FNV verzakelijkt zijn, vind ik positief. De FNV is een pluriforme organisatie met bijna 1,4 miljoen leden. Voor ons is niet de steun van de PvdA, maar die van de bevolking het belangrijkst. Ik hoor schrikbarende verhalen dat ze het AOW-besluit in november door de Tweede Kamer willen jassen en in december door de Eerste Kamer – nota bene een maatregel die pas in 2020 in werking treedt. Op 21 november gaan we actie voeren om te laten zien dat dat niet gepikt wordt.”

Maar hoeveel mensen u ook op de been brengt, zonder politieke meerderheden in het parlement koopt u daar weinig voor.

„Dat valt nog te bezien. Ik vind dat we in elk geval de kloof tussen wat de bevolking belangrijk vindt en wat er in politiek Den Haag en op een ledenraad van de PvdA wordt bekokstoofd, zichtbaar moeten maken door de straat op te gaan.”

En wat als uw leden de straat niet meer op willen, maar alleen in het stemhokje blijk geven van hun onvrede?

„Dat de PvdA nu op veertien zetels in de peilingen staat, is niet mijn verantwoordelijkheid. Mijn FNV-verantwoordelijkheid is om mensen een stem te geven die de dupe worden en die niets meer van de opstelling van de PvdA begrijpen. Het is heel raar van de PvdA om te denken dat als je een maatregel steeds maar sociaal blijft noemen die maatregel ook sociaal wórdt. Mag er ook iemand zijn die zegt: de keizer heeft geen kleren aan?”

Stapt u op als FNV-voorzitter als u onvoldoende steun van de bevolking krijgt en het AOW-besluit wet wordt?

„Ik ben niet zo’n opgever. Ik had natuurlijk vele malen liever wel een goed SER-advies gehad. Maar als werkgevers besluiten dat ze niet meedoen en dat ze het interessanter vinden om voor zichzelf een berg lastenverlichting binnen te slepen, omdat Donner niet alleen de AOW-leeftijd omhoog doet maar ook de pensioenleeftijd, dan blijft er nog wel wat over om voor te knokken. De houding van de werkgevers was: ‘Take the money and run.’ Het mag toch niet zo zijn dat dit gedrag beloond wordt?”

U voelt zich dus niet medeverantwoordelijk voor het mislukken van het AOW-overleg?

„Het is een teleurstelling voor mij, zeker, maar ik voel me er niet verantwoordelijk voor en ik denk ook niet dat onze voorstellen kansloos zijn omdat de ledenraad van de PvdA het kabinetsbesluit steunt. Aftreden zou passend zijn als ik persoonlijk gefaald had en dat vind ik zelf niet. Als je een loer gedraaid wordt, kun je zeggen: ik heb gefaald want ik heb mij een loer láten draaien. Maar je kunt ook zeggen: dan stropen wij de mouwen op en dan zullen we nog wel eens even zien wat er gebeurt. Ik heb mijn uiterste best gedaan, maar ik voel me niet verantwoordelijk voor wat uiteindelijk het kabinet besluit.”

Door Opzij bent u vorige week uitgeroepen tot de machtigste vrouw van Nederland en dat wilt u nog even blijven?

„Jazeker, die macht geldt niet mij persoonlijk, maar de organisatie die ik vertegenwoordig, de FNV.”

Gaat u zich nog mengen in de discussie over quota en andere regelingen om meer vrouwen in topfuncties benoemd te krijgen?

„Voorlopig heb ik even andere dingen aan mijn hoofd. Maar ik ben heel blij dat PvdA-Kamerlid Paul Kalma onverdroten doorgaat en steun van het CDA en de VVD heeft gekregen voor zijn voorstel dat bedrijven met meer dan 250 werknemers ernaar moeten streven dat 30 procent van de bestuurders en commissarissen vrouw is. Ik ben dol op dit soort niet-macho-mannen die gewoon lekker doorwerken. Applaus voor Kalma!”

U gelooft niet in de ‘Wet van Sullerot’ die zegt dat alle beroepen waarin vrouwen het voor het zeggen krijgen onmiddellijk in waarde dalen?

„In elk geval niet als het om het beroep van vakbondsvoorzitter gaat.”