Vrouwenquotum is juist prima tijdelijk middel

Topmannen geven meestal de voorkeur aan andere mannen als collega. Een quotum voor topvrouwen doorbreekt deze vicieuze cirkel, stelt

Kathalijne Buitenweg.

Vrouwen moeten op hun kwaliteiten worden geselecteerd. Niet op hun vrouw-zijn. Daarom is een quotum een goed idee.

Vreemd genoeg hanteren ook tegenstanders van een quotum het argument van de eerlijke beoordeling. Dat gaat volledig voorbij aan het doel van een quotum. Dat beoogt geen pariteit, waarbij vrouwen op basis van hun bevolkingsaantal tot in de eeuwigheid een evenredige plek op de arbeidsmarkt gegarandeerd krijgen. Het doel is juist om versneld de samenstelling van de top in het bedrijfsleven heterogeen te maken, waardoor de individuele kwaliteiten van het diverse medewerkersbestand beter beoordeeld kunnen worden. Het is heel menselijk dat managers in medewerkers vooral die kwaliteiten waarderen waar ze zichzelf in herkennen. En daarom selecteren mannen graag mannen. Daar is niks eerlijks aan.

Vrouwen staan op achterstand bij het maken van carrière, doordat zij langs een mannelijke meetlat worden gelegd. Afgelopen jaar gaf onderzoeksbureau Hofkes hier een naam aan: het ‘cats and dogs dilemma’. Alleen vrouwen die bereid zijn zich aan te passen aan de heersende cultuur worden opgemerkt.

Nu hebben niet alle vrouwen ‘typisch vrouwelijke eigenschappen’, en niet alle mannen ontberen die. Maar er lijken toch verschillen te bestaan die ook in het functioneren doorwerken. Anders valt niet te verklaren waarom volgens de Britse Cranfield School of Management „bedrijven met vrouwen in topfuncties, gemiddeld 14 procent winst maken [...] in plaats van 10”. Het McKinsey rapport Women Matter kwam zelfs tot nog grotere verschillen in opbrengsten. De voordelen ontstaan natuurlijk alleen als de diversiteit in het management ook tot veranderingen in bedrijfsvoering mogen leiden. Daarvoor is voldoende vrouwelijke massa nodig, zoals in het Verenigd Koninkrijk of de VS.

In Nederland bestaat de bedrijfstop voor 94 procent uit mannen. En die lijken niet geneigd om plaats te maken. Uit onderzoek van Hofkes en de Volkskrant onder veertig bestuurders van de grootste bedrijven in ons land gaven de mannen aan vooral teleurgesteld te zijn in die paar vrouwelijke collegae. En ze hadden er nog wel zoveel van verwacht! Maar de topvrouwen bleken niet sensitief en vol zelfreflectie, terwijl dat juist eigenschappen waren die als typisch vrouwelijk werden bestempeld. Een man stelde zelfs dat hij dan voortaan maar liever gewoon weer een man zou benoemen.

De vraag is natuurlijk of de zelfreflecterende vrouwen die ongetwijfeld ook in het personeelsbestand zaten, wel zijn opgemerkt als potentiële topvrouw. Of zijn die als weinig ambitieus ter zijde geschoven?

Het is daarom hoog tijd dat de rekrutering van leden van de raad van bestuur en raad van commissarissen serieus verandert. Pas als het management divers is, is het in staat om het personeel een eerlijke beoordeling te geven.

Een quotum is daarvoor een prima tijdelijke maatregel. Dat leidt niet tot meer, maar tot minder discriminatie. Het is bizar dat de Commissie Gelijke Behandeling stelt dat quota strijdig zijn met gelijke behandelingswetgeving.

Europese richtlijnen schrijven inderdaad voor dat niemand op voorhand mag worden uitgesloten van open sollicitaties. Het plan van Ad Scheepbouwer om bij KPN een aantal specifieke functies te reserveren voor vrouwen zou daar wellicht op kunnen stranden. Net als de afspraak dat mannen categorisch geen kans maken op promotie totdat het quotum van 40 procent is opgevuld. Maar een quotum van 40 procent op het eindresultaat geeft mannen nog steeds de kans om 60 procent van de stoelen te bezetten. Wel worden bedrijven dan verplicht om een veel grotere groep geschikte vrouwen te scouten en op te leiden dan ze nu in het vizier hebben.

Al met al gaat het erom of er voldoende goede vrouwen beschikbaar zijn. Ik denk het wel. Het quotum kan dan gewoon worden gevuld – op basis van kwaliteit.

Kathalijne Buitenweg is voorzitter van het Clara Wichmann Fonds, dat zich inzet voor een betere juridische en maatschappelijke positie van vrouwen in Nederland. Eerder was Buitenweg europarlementariër voor GroenLinks.