Turken zijn een reislustig volk

De luchtvaartsector zit door de recessie in een diepe crisis.

Maar niet Turkish Airlines. De luchtvaartmaatschappij biedt juist meer stoelen en breidt de vloot uit.

Vijf vrouwen uit Turkmenistan staan bepakt en bezakt bij de incheckbalie, business class, van Turkish Airlines in Istanbul. Ze zeulen enorme afgeplakte dozen met handelswaar mee. Wat zit erin? „Dat vertel ik je niet”, zegt een van hen. „Maar van Turkish Airlines mogen we zoveel meenemen als we willen. Wij zijn ook Turken.”

Op het hoofdkantoor van de maatschappij legt topman Temel Kotil uit waarom zijn bedrijf volgens hem, tegen de stroom in, succes heeft. „We luisteren goed naar onze baas”, zegt Kotil, „en dat is de passagier, die is de baas”. Het is pr-taal die niets verklaart, maar de rapportcijfers liegen er niet om: het aantal passagiers groeit en ‘Turkish’ maakt nog winst.

Zelfs de crash van een Boeing van Turkish Airlines, begin dit jaar bij Schiphol, heeft geen negatieve invloed gehad. Het aantal passagiers van en naar Nederland is volgens een woordvoerder toegenomen.

Het beursgenoteerde Turkish Airlines – 49 procent van de aandelen is in staatshanden, 51 procent is vrij verhandelbaar – gaat bewust anti-cyclisch te werk, zegt Kotil. „Wij willen anders dan de andere maatschappijen zijn.” Dit betekent dat het bedrijf meer stoelen aanbiedt in plaats van minder en zijn vloot uitbreidt en niet inkrimpt. Turkish Airlines plaatste deze zomer een order voor zeven nieuwe langeafstandsvliegtuigen. Ook het aantal routes wordt opgevoerd. Volgend jaar begint de maatschappij met een dienst tussen Rotterdam en de tweede luchthaven van Istanbul (Sabiha Gökçen Airport).

Temel Kotil onderstreept dat Turkish niettemin niet ongevoelig is voor de crisis. „We hadden de afgelopen jaren een groeiscenario en dat wordt nu wat minder. In plaats van 20 procent meer passagiers komen we dit jaar uit op 10 procent extra.”

Financieel zegt Turkish Airlines in de zwarte cijfers te blijven: de eerste zes maanden van 2009 werd een nettowinst geboekt van 48 miljoen euro. Dat was wel de helft minder dan vorig jaar, vooral door hoge afschrijvingskosten. Turkish Airlines verwacht mede door de lage loonkosten in Turkije – het bedrijf heeft 14.000 werknemers – voor het hele boekjaar winst te zullen maken.

De Turkse onderneming steekt met haar prestaties schril af tegen branchegenoten. Met uitzondering van prijsvechters als Ryanair, stagneren vrijwel alle maatschappijen. Zo daalde het aantal passagiers van Air France-KLM vorige maand met 5 procent. En de Frans-Nederlandse combinatie lijdt verlies.

Wat is het geheim van de Turken?

„Turkish breidt op agressieve wijze zijn netwerk en de vloot uit”, zegt Rogier Lieshout, luchtvaartanalist van SEO Economisch Onderzoek in Amsterdam. „Op de markt voor transfers (vliegen met een overstap, red.) bestrijdt de maatschappij de concurrentie met relatief lage tarieven. Door de vlootuitbreiding beschikt Turkish over een relatief jonge en efficiënte vloot, die de lage tarieven deels mogelijk maakt.” Cijfers van de overkoepelende brancheorganisatie IATA bevestigen dat grote maatschappijen in Europa marktaandeel verliezen aan prijsvechters en aan kleinere vervoerders als Turkish Airlines.

Zo snoept Turkish marktaandeel af van maatschappijen als Emirates en Qatar Airways in Dubai en andere Golfstaten, die veel overstapverkeer aantrekken. Een groot voordeel van Turkish, in vergelijking met de maatschappijen in de Golf, is dat het kan terugvallen op een grote ‘eigen’ markt, met zo’n 80 miljoen etnische Turken (in Turkije en West-Europa) en nog eens 100 miljoen mensen uit landen als Azerbajdzjan, Turkmenistan en Oezbekistan die zich verwant voelen aan de Turken.

„Turkish heeft binnenlands en in de regio een sterke positie. Dit zorgt voor volume”, zegt Lieshout. Hij wijst er wel op dat de Turkse economie dit jaar krimpt – volgens een IMF-schatting met 6 procent. „Dat zal vast een negatief effect hebben op het volume uit de thuismarkt.