Machangulo wil weer rust in het resort

Prins Willem-Alexander is door een Mozambikaans vakantiewoningproject in opspraak geraakt. Is er een link met belastingparadijs Mauritius?

Met het weer zat het even niet mee. Kroonprins Willem-Alexander, Máxima en hun drie dochters vierden vorige week herfstvakantie op het schiereiland Machangulo in Mozambique, waar de jaarlijkse regentijd is begonnen. Nog geen twee weken na het debat in de Tweede Kamer, waar premier Balkenende aan de tand werd gevoeld over het vakantiehuis dat de prins in het natuurreservaat laat bouwen, liet Willem-Alexander zich ter plaatse informeren over de voortgang. Het huis moet over tien maanden af zijn.

Na de aanhoudende negatieve Nederlandse publiciteit zetten de investeerders alles op alles om het vastgoedproject in rustiger vaarwater te brengen. Het van fraude verdachte Zuid-Afrikaanse consultancybedrijf Blue Bay van Dave Dahlmann, verantwoordelijk voor de bouw van de 120 huizen in het vakantieresort, werd de laan uit gestuurd. Ook de juridische structuur van het project, betoogde Balkenende op 8 oktober in de Kamer, is zorgvuldig tegen het licht gehouden. „Je weet nooit zeker wie zich op een later moment in een dergelijk groot project inkopen”, zei de premier.

Om afstand te creëren tussen de prins en het vastgoedproject werd daarom op 21 juli van dit jaar de Stichting Administratiekantoor Machangulo opgericht, gevestigd te Den Haag. „Het bestuur [van de stichting] opereert onafhankelijk van de prins”, zei Balkenende tegen de Kamer. „We zijn niet over één nacht ijs gegaan.”

De investeerders en de Nederlandse premier hebben inmiddels hetzelfde belang: de rust herstellen rondom het paradijselijke oord, dat niet voor niets gekozen is om zijn geïsoleerde ligging. En Balkenende hoopt niet meer aangesproken te worden op de ministeriële verantwoordelijkheid voor een commercieel project van de kroonprins.

Maar Balkenendes ambitie om dat proces te beheersen via een Nederlandse stichting lijkt hoog gegrepen. Gisteren meldde deze krant dat de bestuursvoorzitter van de stichting, Harold Fentener van Vlissingen, zelf ook een aandeel heeft in het vakantieoord in Machangulo.

De mooie droom begon in 1994. Vier investeerders (drie Zuid-Afrikanen en een Mozambikaan) registreerden ontwikkelingsmaatschappij Panorama Investimentos in Maputo. Het doel was een toerismeproject op te zetten op een van de mooiste stukjes strand van Mozambique. Het duurde zes jaar voor het bedrijf erin slaagde de landrechten voor het gebied te verwerven.

Vervolg Mozambique: pagina 3

Gehalveerd vakantieparadijs in keurige nv

Vervolg Mozambique van pagina 1

In Mozambique is alle grond staatseigendom, je kunt slechts tegen strikte voorwaarden het gebruiksrecht verwerven. Sinds 2000 vervult de Zuid-Afrikaanse zakenman Rob Garmany een sleutelrol in het project. Garmany heeft in Zuid-Afrika veel bedrijven. Weinig zakenmensen, zeggen velen in Maputo, hebben zulke goede relaties met de Mozambikaanse autoriteiten als hij. Zonder hem zou het project op Machangulo allang geflopt zijn.

In 2005 brachten de oorspronkelijke investeerders het bedrijfskapitaal onder bij Machangulo Holdings Ltd, geregistreerd in het belastingparadijs Mauritius. Veel Zuid-Afrikaanse bedrijven staan daar ingeschreven om deviezencontrole in eigen land te omzeilen. Het bouwproject werd als ‘Machangulo Reserva da Natureza’ aangemeld bij het CPI, het bureau voor buitenlandse investeringen in Maputo. Het werd op 25 april 2006 goedgekeurd, blijkt uit een document van het bureau, dat negen privé-investeerders bij naam noemt. Het eerste investeringskapitaal bedroeg 42 miljoen dollar, de uitvoerder bleef Panorama Investimentos.

De Rijksvoorlichtingsdienst bevestigt dat Willem-Alexander in het voorjaar van 2007 aandeelhouder is geworden van Panorama Investimentos. De dienst wil niet zeggen of Willem-Alexander enige relatie heeft (gehad) met de op Mauritius gevestigde holding, waarvoor Panorama het project in Machangulo uitvoerde.

In juli 2008 zei Willem-Alexander tegen de pers dat vrienden hem twee jaar eerder hadden gevraagd of hij wilde deelnemen aan een project in Mozambique. „Dankzij mijn vader en grootvader zit Afrika mij in de genen.” De prins had de Mozambikaanse president Armando Guebuza al van zijn plannen op de hoogte gebracht. „Hij was erg blij”, aldus de prins. De investeerders waren op hun beurt erg blij met de prins. Volgens een insider heeft hij het project zelfs weer vlotgetrokken. „De prins heeft toegang tot de president”, zegt een bron die anoniem wil blijven. De grote Zuid-Afrikaanse makelaar Pam Golding, die een huis uit het resort op Machangulo aanbiedt, meldt in een e-mail trots dat „de bemoeienis van de prins van Holland met het project heel groot is en dat de Mozambikaanse regering het project om overduidelijke redenen volledig steunt”.

Het aantal Europese investeerders groeit gestaag. Volgens een makelaar is nog maar eenderde Zuid-Afrikaans. De Europeanen willen af van de Zuid-Afrikaanse dominantie. Zuid-Afrikaanse zakenlui hebben een slechte naam in de regio. In oktober 2008 pleegt een groep Europese investeerders op een aandeelhoudersvergadering van Panorama in Maputo volgens een insider een „coup”. De nieuwe investeerders, onder wie prins Willem-Alexander, worden in de vergadering vertegenwoordigd door de Mozambikaanse advocaat Pedro Couto. Hij en makelaar Mike Braby eisen een nieuwe structuur om schoon schip te maken. De oorspronkelijke aandeelhouders worden op een zijspoor gezet en Couto wordt benoemd in de leiding van een nieuw bedrijf, dat Machangulo SA (sociedad anónima, een nv) gaat heten. Rob Garmany treedt als enige van het oude management toe tot de nieuwe directie.

Op 26 juni 2009 gaat Garmany samen met Couto naar het handelsregister in Maputo om de naams- en structuurwijziging voor Panorama door te geven. Nog geen maand later, op 21 juli, wordt in Den Haag de Stichting Administratiekantoor Machangulo opgericht met als doel „afstand te creëren” tussen de prins en het vastgoedproject. Om de berichtgeving te stroomlijnen worden drie voorlichters benoemd. Alle betrokkenen verwijzen voortaan naar dit drietal. Zo wil advocaat Couto, die kantoor houdt aan de Avenida Kim Il Sung, niets vertellen over de investeerders van Machangulo SA. „Ik bewaar de geheimen van mijn cliënten”, herhaalt hij stoïcijns. Hij verwijst naar de Mozambikaan Hélder Chambal.

Chambal is niet alleen woordvoerder van Machangulo SA, maar tevens ‘senior attorney’ bij het kantoor van Couto. Vóórdat hij voor Couto ging werken, was hij acht jaar lang de naaste adviseur van Fernando Sumbana jr., de minister van toerisme, waar de toestemming van het project vandaan moest komen. Chambal was kabinetschef van de minister, hoofd juridische zaken en plaatsvervangend directeur toerisme. Nog eerder werkte hij trouwens met dezelfde Sumbana bij het eerder genoemde Mozambikaanse agentschap CPI, dat assistentie verleent bij buitenlandse investeringen. Anderhalf jaar geleden, net toen de investeerders van het project op Machangulo vastliepen in de bureaucratische molen, verkaste hij van het ministerie dat het de investeerders zo lastig maakte naar het advocatenkantoor dat die investeerders vertegenwoordigde.

Rob Garmany, zegt Chambal, „werd juridisch niet goed geadviseerd”. Daardoor ging een aantal dingen fout. „Inmiddels zijn alle overheden, bij het CPI en bij de ministeries, weer akkoord”, merkt hij tevreden op. Wel heeft de overheid de omvang van het project gehalveerd: van de bijna 10.000 hectare waarvoor de investeerders ooit toestemming kregen, is het teruggebracht naar 5.000 hectare. De rest van de grond gaat „terug naar de lokale gemeenschap”, zegt Chambal. „Die mogen er mee doen wat ze willen. Als ze naast het andere project nog een vakantiepark willen bouwen, dan kan dat.”

Advocaat Couto moest voor de investeerders ook de bedrijfsstructuur veranderen. „Van een oorspronkelijke investeringsmaatschappij is het, in Nederlandse termen, een objectieve vereniging-van-eigenarenstructuur geworden”, zei premier Balkenende in september in de Tweede Kamer. Maar dat is iets te simpel voorgesteld. „Een vereniging van eigenaren bestaat niet voor de wet in Mozambique”, zegt Chambal. Machangulo SA is nog steeds een investeringsmaatschappij die verantwoordelijk is voor de bouw van de huizen, de aanleg van infrastructuur en de projecten om de leefsituatie van lokale bewoners te verbeteren. De investeerders zijn aandeelhouders in Machangulo SA. De Rijksvoorlichtingsdienst (RVD) merkt hierover op dat Machangulo SA „na de oplevering van de huizen zal fungeren als Vereniging van Eigenaren ten behoeve van collectieve voorzieningen die aangeboden worden aan de huizenbezitters”. Maar zover is het nog lang niet: er zijn pas vijf huizen voltooid.

Wat is er intussen gebeurd met Machangulo Holdings? Het bedrijf op Mauritius geeft geen verdere details: het betreft hier een offshore holding, informatie daarover is bij wet vertrouwelijk. Machangulo Holdings bestaat nog steeds, zegt woordvoerder Chambal, en houdt aandelen in het nieuwe bedrijf Machangulo SA. Het betreft nog niet verkochte bouwrechten in het project. Chambal heeft „geen idee” wie behalve oprichter Rob Garmany de aandeelhouders van de holding zijn. Met wie de prins in Mozambique precies investeert, blijft dus geheim – zelfs voor de andere investeerders die bij monde van Chambal spreken. „Aanvankelijk hadden alle investeerders aandelen in de holding”, zegt Chambal. „Nu hoeft dat niet meer.”

De RVD zegt dat Machangulo SA een „einde maakt aan alle rechtsvoorgangers en een nieuw bedrijf creëert naar Mozambikaans recht”.

Toch blijkt de transformatie van het bedrijf nog niet helemaal rond. In het morsige kantoortje van het Conservatória de Registo das Entidades Legais, het handelsregister van Mozambique, is het een volstrekte chaos. Een zoekopdracht op Machangulo SA leverde tot twee keer toe niets op. Ook in de Boletim da República, de staatscourant van Mozambique, is de vennootschap niet opgenomen. „Als een bedrijf niet in de Boletim da República staat”, zegt een jurist die anoniem wil blijven, „dan bestaat het niet”.

Woordvoerder Chambal belooft op zoek te gaan. ’s Avonds duikt hij op met een kopie van het bewijs van inschrijving van Machangulo SA, als opvolger van Panorama Investimentos, in het handelsregister van Mozambique, gedateerd op 26 juni 2009. Met behulp hiervan is de volgende dag op het handelsregister het dossier wel te vinden. Een paar dagen later – twee Nederlandse woordvoerders zijn inmiddels in Maputo opgedoken – stelt Chambal de statuten van het nieuwe bedrijf beschikbaar. De transformatie van Panorama Investimentos via belastingparadijs Mauritius naar een keurige nv in Maputo is in volle gang.