Gratis beschimping

Is de burger op internet vogelvrij? Een uitspraak van de Amsterdamse rechter in kort geding tegen de weblog Geenstijl.nl wordt door experts wel zo beoordeeld. Terwijl de burger in kwestie de zaak nota bene glansrijk won.

De webrubriek Geenstijl.nl werd deze maand gedwongen onrechtmatig materiaal te verwijderen onder bedreiging van een hoge dwangsom. De uitgever van de site kreeg te horen dat hij de persoonlijke levenssfeer van een burger ernstig had aangetast door honderden grievende commentaren te plaatsen. De website lokte zo publieke beschimping uit zonder daarmee een algemeen belang te dienen.

Deze zomer plaatste het weblog, dat bekend staat om z’n harde sarcasme en directe aanvallen, een filmpje over een dronken studente. De rechter oordeelde dat het belang van de website om nachtelijk ‘bralgedrag’ van studenten aan de kaak te stellen minder zwaar woog dan het recht van burgers om publicatie van filmbeelden te verbieden als ze daar een redelijk belang bij hebben. De site gaf aan het vonnis gevolg maar liet ook triomfantelijk weten ‘gelachen’ te hebben en de kostenveroordeling door de rechter als ‘bijna gratis’ te hebben ervaren. Na het vonnis en de publiciteit, ook in deze krant, dook het verwijderde filmpje vervolgens her en der op internet weer op en werden de scheldpartijen hervat.

Het nettoresultaat voor de benadeelde klager is dus nul. En het gezag van de rechter is aangetast. Het vonnis is weliswaar uitgevoerd, maar heeft verder geen effect. De website, die zich juist op gebrek aan stijl en fatsoen laat voorstaan, haalt de schouders op. Vele reageerders, ook op de site van deze krant, menen dan dat procederen tegen onrechtmatige internetpublicaties de schade voor het individu juist vergroot en beter achterwege gelaten kan worden.

Het recept ‘wie geschoren wordt moet stilzitten’ is op zichzelf juist. Maar geldt dat ook als het scheren eeuwig duurt? Van internet kan immers vrijwel niets permanent verwijderd worden. Niemand voert er regie of is eindverantwoordelijk. Voor de klager doemt een horrorscenario op. Terug in de anonimiteit kan alleen als de kwestie wordt vergeten. En dat kan per definitie niet worden afgedwongen.

Moet internet behalve grenzeloos ook normloos zijn: een juridisch vacuüm waarin uitingsvrijheid in principe onbegrensd is en individuele rechten alleen symbolisch verdedigd kunnen worden, maar praktisch het onderspit delven?

Zover hoeft het natuurlijk niet te komen. De Amsterdamse kort geding rechter had het gelijk van de klager kunnen onderstrepen met krachtiger maatregelen die ook preventief konden werken. Een voorlopige hoge schadevergoeding en een plicht de gewraakte beelden ook elders te helpen verwijderen hadden kunnen helpen. Dit type zaken brengt, gewild of niet, de punitive damages uit de Angelsaksische landen dichterbij. Meestal opgelegd door jury’s van (andere) burgers die er kwaadaardig handelen juist extra mee bestraffen.

Dat past bij het bijzondere karakter van internet en zou het Nederlandse recht wel eens kunnen veranderen.