Geld maakt niet altijd gelukkig

Internetspaarbank ING Direct is de oorzaak dat ING Groep nu wordt opgeknipt.

De Amerikaanse tak van ING Direct wordt met pijn in het hart afgestoten.

Verwarring op www.wethesavers.com, het marketingblog van ING Direct USA. Ene Careful Saver post afgelopen maandag, na de bekendwording van de verkoop van ING Direct USA, het volgende bericht: ‘Ik lees in het Nederlandse nieuws dat ING ING Direct gaat verkopen. Tijd om de tegoeden weg te halen?’ Per kerende post reageert ING’s webmanager We, the Savers: ‘Je spaartegoed staat hier prima. Er verandert helemaal niks bij ING Direct. We zijn nog steeds Oranje, net zo veilig als Fort Knox en vastbesloten een fantastische klantenservice te bieden.’

De geschiedenis van ING Direct, de internetspaarbank van het ING-concern, is op het eerste gezicht een succesverhaal. Na een voorzichtig begin in Canada eind vorige eeuw zette de bank-verzekeraar in korte tijd een netwerk van ING-spaarbanken op in Noord-Amerika en Europa. In korte tijd groeide de internetspaarbank uit tot een melkkoe voor ING. Eind tweede kwartaal hadden de internetspaarbanken in totaal 203 miljard euro aan spaargeld opgehaald.

Het concept is simpel: doordat het geen duur kantorennetwerk en dito personeel heeft, kan ING concurrerende spaarrentes bieden. ING Direct combineert dat met een goede klantenservice (waarbij je gratis naar een helpdesk kunt bellen waar ook daadwerkelijk iemand opneemt, dus geen computer) en een marketingstrategie gericht op groepsgevoel.

Met name bij de niet zo spaarzame Amerikanen sloeg dit concept aan. Sinds een paar jaar stampt ING Direct USA met enige regelmaat een ING Direct Café uit de grond: hippe, knaloranje internetcafés waar „sparen net zo makkelijk is als het drinken van een kop koffie”. Inmiddels zijn er ING Direct Cafés in onder meer New York, Philadelphia, Los Angeles, Chicago, Honolulu en Wilmington, waar ook het hoofdkantoor van het bedrijf in een trendy fabriekspand is gevestigd. Tel daarbij op dat in de VS de bestuursvoorzitter, Arkadi Kuhlmann, een mediagenieke financiële cowboy genoemd mag worden en het succes is verklaard.

Maar ING Direct USA is tegelijkertijd ook de veroorzaker van de problemen waarmee het moederconcern aan de Amsterdamse Zuidas nu kampt. Via de internetspaarbank importeerde ING de afgelopen jaren namelijk een probleemportefeuille van maar liefst 32 miljard dollar aan Amerikaanse hypotheekobligaties. Deze beruchte Alt-A-hypotheken, ook wel liars loans genoemd omdat de inkomensgegevens die klanten opgeven niet worden gecontroleerd, zorgen sinds het uitbreken van de crisis halverwege 2007 voor miljardentegenvallers.

ING stapte de afgelopen jaren onder druk van Amerikaanse regels in de portefeuille met probleemhypotheken. Spaargeld dat in Amerika is opgehaald, moet voor minimaal 50 procent ook weer ‘weggezet’ worden in aan de Amerikaanse huizenmarkt gerelateerde beleggingen in de VS. Dat wist ING toen het concern aan het ING Direct-avontuur begon.

Doordat ING Direct in de VS geen kantorennetwerk heeft, was het niet in staat de rap toenemende berg spaargeld zelf om te zetten in hypotheken. Zeker in de eerste jaren kocht ING Direct daarom hypotheekobligaties. In eerste instantie betrekkelijk veilige en daarmee laag renderende obligaties van semistaatsbedrijven Fannie Mae en Freddie Mac, maar later ook steeds vaker minder veilige en beter renderende commerciële varianten zoals de Alt-A’s.

Het bedrijf laadde zichzelf zo vol met 32 miljard dollar (22,6 miljard euro) aan hypotheekobligaties. Daar kwam in de loop der jaren ook voor eenzelfde bedrag aan zogenoemde primaire hypotheken bij, die ING Direct zelf via de site en de cafés wist te verkopen. Het concern koos er dus bewust voor meer dan 50 procent van de spaargelden in aan de huizenmarkt gerelateerde beleggingen in de VS te investeren. Sterker nog, uiteindelijk was ruim 86 procent van de spaargelden in hypotheken of hypotheekobligaties omgezet.

De Alt-A-portefeuille is er rechtstreeks de oorzaak van dat ING miljarden moest afschrijven op haar beleggingen. De huizenmarkt stortte in en de waarde van de beleggingen moest elk kwartaal fors worden afgewaardeerd. De problemen werden zo groot dat ING in eerste instantie een kapitaalinjectie van 10 miljard euro van minister Bos van Financiën kreeg toegediend en begin dit jaar het merendeel van de portefeuille met probleemhypotheken afstootte aan Financiën.

Die laatste transactie is er nu indirect de oorzaak van dat het hele concern wordt opgeknipt. Vanuit Brussel kwam kritiek op de wijze waarop Bos de overeenkomst over de probleemhypotheken had vormgegeven. Eurocommissaris Kroes eiste aanpassing van het pakket. Tevens voerde ze de druk op om het conglomeraat dat ING in was geworden, op te breken in beter te hanteren én te controleren eenheden. Begin deze week werd duidelijk hoe ING’s nieuwe bestuursvoorzitter Jan Hommen dat gaat doen: de verzekeraar wordt afgestoten, de bank splitst een nieuwe consumentenbank af en ING Direct USA wordt verkocht. Daarmee neemt ING afscheid van zowel een succesnummer als een hoofdpijndossier.