Turkish Airlines heeft op tijd ingegrepen

De luchtvaartsector zit als gevolg van de recessie in een diepe crisis: minder passagiers, rode cijfers. Turkish Airlines is een uitzondering. Het bedrijf saneerde al vóór de crisis.

Vijf vrouwen uit Turkmenistan staan bepakt en bezakt bij de incheckbalie, business class, van Turkish Airlines in Istanbul. Ze zeulen enorme afgeplakte dozen met handelswaar mee. Wat zit er in? „Dat vertel ik je niet”, zegt een van hen. „Maar van Turkish Airlines mogen we zoveel meenemen als we willen. Wij zijn ook Turken.”

Op het hoofdkantoor van de maatschappij legt topman Temel Kotil uit waarom zijn bedrijf volgens hem, tegen de stroom in, succes heeft. „We luisteren goed naar onze baas”, zegt Kotil , „en dat is de passagier, die is de baas.”

Het is pr-taal die niets verklaart, maar de rapportcijfers liegen er niet om: het aantal passagiers blijft groeien en ‘Turkish’ maakt nog winst.

Zelfs de crash van een Boeing van Turkish Airlines, begin dit jaar bij Schiphol, heeft geen negatieve invloed gehad op het bedrijf. Het aantal passagiers van en naar Nederland is volgens een woordvoerder dit jaar toegenomen. „Een crash maakt een maatschappij nog niet onveilig. Kijk maar naar Air France, passagiers mijden die maatschappij toch ook niet om het ongeluk met een Airbus A330 in juni? Waarom zouden ze dat bij ons dan wel doen”, zegt hij.

Temel Kotil onderstreept dat Turkish niettemin niet ongevoelig is voor de crisis. „Het voordeel voor ons was dat we in de goede tijd hebben afgeslankt. We zaten de afgelopen jaren in een groeiscenario en dat wordt nu gewoon wat minder. In plaats van 20 procent meer passagiers komen we dit jaar uit op 10 procent extra.” De neergang van de boekingen in business class, die de hele luchtvaart treft, is ook aan Turkish Airlines niet voorbijgegaan. „We verkopen nog steeds meer business class stoelen dan vorig jaar. Alleen was de groei toen 25 procent, nu 5 procent.”

Financieel zegt Turkish Airlines in de zwarte cijfers te blijven: de eerste zes maanden van 2009 werd een nettowinst geboekt van 48 miljoen euro. Dat was wel de helft minder dan vorig jaar, vooral door hoge afschrijvingskosten. Turkish Airlines zegt mede door de lage loonkosten – het bedrijf heeft 14.000 werknemers – in Turkije winst te kunnen blijven maken. Ook voor het hele jaar verwacht Kotil winst. De gemiddelde prijs en opbrengst per stoel is wel gedaald. „Maar we hebben verder in de kosten kunnen snijden, dat compenseert elkaar”, zegt Kotil.

De Turkse onderneming steekt met zijn prestaties schril af tegen branchegenoten. Met uitzondering van prijsvechters als Ryanair, stagneren vrijwel alle maatschappijen. Zo daalde het aantal passagiers van Air France-KLM vorige maand met 5 procent. En de Frans-Nederlandse combinatie lijdt verlies. Het Duitse Lufthansa toonde zich vandaag bij de presentatie van cijfers over het derde kwartaal somber. Lufthansa maakte wel winst (184 miljoen euro), maar gaat uit van verlies over het hele boekjaar.

Uit berekeningen van de overkoepelende brancheorganisatie IATA blijkt dat de grote maatschappijen marktaandeel verliezen aan de prijsvechters en aan kleinere vervoerders als Turkish Airlines. Temel Kotil bevestigt dit. „Onze groei is niet organisch, we snoepen passagiers af van onze concurrenten.” Turkish richt zich vooral op Turken en burgers van Turkse komaf in Duitsland, Nederland en andere West-Europese landen.

Het beursgenoteerde Turkish Airlines – 49 procent van de aandelen is in staatshanden, 51 procent is vrij verhandelbaar – gaat bewust anti-cyclisch te werk, zegt Kotil. „Wij willen anders dan de andere maatschappijen zijn.” Dit betekent dat het bedrijf meer stoelen aanbiedt in plaats van minder en zijn vloot uitbreidt. Turkish Airlines plaatste deze zomer een order voor zeven nieuwe langeafstandsvliegtuigen van het type Airbus A330. De laatste vijf jaar steeg het aantal vliegtuigen van het bedrijf met 68. Ook het aantal routes wordt opgevoerd. Volgend volgend jaar begint de maatschappij met een lijndienst tussen Rotterdam en de tweede luchthaven van Istanbul (Sabiha Gokcen Airport).

Een van de verklaringen voor het relatieve succes van Turkish Airlines is de kleine vrachtdivisie van het bedrijf. De volumes in de luchtvracht vielen de afgelopen twaalf maanden scherp terug, waardoor maatschappijen met veel vrachtvervoer juist hard werden getroffen.

Turkish Airlines is er verder in geslaagd snel te groeien op het gebied van transit: verbindingsvluchten via Istanbul. Het aantal transitpassagiers stijgt dit jaar van 1,5 miljoen naar een geraamde 2 miljoen. De Turken willen op dit punt de concurrentie aangaan met maatschappijen in Dubai en andere golfstaten, die internationale knooppunten aan het opbouwen zijn, met grote luchthavens en grote vliegtuigen, zoals de Airbus A380. „Wat zij kunnen, kunnen wij ook, maar dan anders”, zegt Kotil. Zo is hij niet van plan megagrote vliegtuigen aan te schaffen, „want die zijn moeilijk te vullen”. En een groot voordeel van Turkish is dat het kan terugvallen op een grote ‘eigen’ markt, met zo’n 100 miljoen Turken, verdeeld over Turkije, West-Europa en andere landen met veel Turken.