Steun voor NWO-plan

Spinozaprijswinnaars zijn van plan hun onderzoek in vrij toegankelijke internettijd-schriften te publiceren. Het plan voor een open access-steunfonds wordt toegejuicht.

ROTTERDAM, 29 okt. - ,,Alle lof”, zegt KNAW-president Robbert Dijkgraaf. „Ik vind het prachtig”, oordeelt KB-directeur Bas Savenije. De initiatieven van NWO-voorzitter Jos Engelen om wetenschappelijk publiceren op internet (‘open access’) te stimuleren worden binnen de wetenschap positief ontvangen. Engelen kondigde afgelopen dinsdag een fonds aan waarmee de kosten van open access kunnen worden bestreden en deed een beroep op vooraanstaande onderzoekers om bij voorkeur te publiceren in tijdschriften die hun artikelen voor iedereen toegankelijk op internet zetten. Omdat die tijdschriften vaak iets minder prestige genieten dan de gevestigde, zou het mooi zijn, zei Engelen, als bijvoorbeeld de winnaars van de Spinozaprijs het voorbeeld zouden geven. Voorwaarde blijft wel dat het systeem van kritische toetsing door experts (de peer review) in stand blijft.

Bij ecoloog en Spinozaprijswinnaar Marten Scheffer valt die oproep in goede aarde. ,,Jos Engelen kan gerust zijn, ik had me al voorgenomen al mijn artikelen in open access te plaatsen. Ik zit zelf vanaf het begin in de redactie van Ecology and Society, een open-accesstijdschrift. Het gaat om onderzoek dat betaald is door de belastingbetaler, dus het zou ook voor iedereen beschikbaar moeten zijn.”

Zijn collega-prijswinnaar, de natuurkundige Albert van den Berg maakt deel uit van de redactie van Lab on a Chip, een tijdschrift dat al veel artikelen op het net zet. ,,We houden het heel scherp in de gaten, we denken erover na of wij ook een open-accesstijdschrift moeten worden. Open access is heel gunstig voor armere landen. Die kunnen die hoge abonnementsprijzen vaak niet betalen, en hebben dus veel minder toegang tot de wetenschap.” Aan de andere kant, zeggen Scheffer en Van den Berg, moet je zien te voorkomen dat er nieuwe barrières worden opgeworpen. Bij open access betaalt de auteur voor publicatie, en dat kan belemmerend werken. ,,De publicatiekosten moeten een onderdeel worden van de onderzoekssubsidie”, zegt Scheffer.

Bas Savenije, directeur van de Koninklijke Bibliotheek: ,,Ik vind het prachtig. NWO kiest een geleidelijke weg en ze doen een heldere oproep. Ik hoop dat de universiteiten het voorbeeld volgen. Ze zouden voor het onderzoek dat zij financieren (de eerste geldstroom) kunnen eisen dat de publicaties in openbaar toegankelijke depots komen, de zogeheten repositories.”

Akademie-president Robbert Dijkgraaf: „Alle lof. Dat NWO het niet bij woorden laat maar nu concreet iets doet, is heel verstandig.”

„De kwaliteit van de wetenschap kan alleen maar stijgen als zoveel mogelijk mensen er kennis van nemen. In India kunnen nu instituten bloeien omdat ze toegang hebben tot de wereldliteratuur.”

Is open access niet meer te stoppen? Dijkgraaf; „Absoluut, het is een beweging die nog steeds aan belang wint. De gevestigde uitgevers zien dat in. Ze kunnen er ook zeker een rol in vervullen. Maar de tijd dat voor hen de bomen tot in de hemel groeiden is voorbij.”