Onverwachte ontdekkingen

SuperFreakonomics. Global Cooling, Patriotic Prostitutes And Why Suicide Bombers Should Buy Life Insurance. Auteurs: Steven Levitt en Stephen Dubner Uitgeverij Allen Lane ,256 pagina’s. 2009. 15,99 euro

Waarom moeten zelfmoord terroristen een levensverzekering kopen? Antwoord: dan vallen ze niet op bij de geheime dienst. Het bankieren van terroristen is één van de onderhoudende onderwerpen die de Amerikaanse econoom Steven Levitt en journalist Stephen Dubner aansnijden in SuperFreakonomics.

Wie het omslag bekijkt, moet haast wel denken dat dit boek over bizarre mensen en vreemde feiten gaat en puur is geschreven om te vermaken. De titel, ondertitel en flaptekst schreeuwen: wie meer wil weten over vaderlandslievende prostituees en andere freaks, koop mij!

SuperFreakonomics is echter niet wat het lijkt. Achter de schreeuwerige verpakking zit een consistente kijk op de wereld. Het is de blik van Steven Levitt, een empirisch ingestelde micro-econoom. Levitt heeft een eenvoudig denkraam: mensen en dieren zijn gevoelig voor prikkels in hun directe omgeving en hun reactie op prikkels heeft vaak een onverwacht element. Dat geldt voor bankiers die grote bonussen ontvangen, maar ook voor artsen die goed verdienen aan chemotherapie, voor prostituees en de agenten die hen in de gaten moeten houden

Wie door deze economische bril naar het veelvuldig voorschrijven van chemotherapie aan kankerpatiënten kijkt, komt uit op de drijfveren van artsen. De effectiviteit van de chemotherapie kan het gebruik ervan niet verklaren: onderzoek bewijst vooral dat de therapie in de meeste gevallen niet werkt. Het antwoord zoeken Levitt en Dubner in het extra inkomen die deze therapie oncologen oplevert en hun onvermogen te zeggen dat er tegen sommige kankers gewoon niets is te doen.

Dubners drukke manier van verpakken van Levitts onderzoek werkt, heeft zich al bewezen. Van het vorige boek dat Levitt samen met Dubner schreef, Freakonomics, zijn wereldwijd meer dan vier miljoen exemplaren verkocht. Daarmee is het het best verkochte economieboek van de laatste vijf jaar, misschien wel van de laatste vijftig jaar. Goede kans dat hun nieuwe boek dit record gaat overtreffen, want het is minstens zo goed als het vorige.

Het verfrissende aan SuperFreakonomics is dat er in dit boek geen aanbevelingen staan om bijvoorbeeld de handel en wandel van artsen te veranderen. Daar gaat het de auteurs niet om. Waar het om gaat, is het ontdekken van de onverwachte kanten van ons dagelijks leven. Daar is naast een economische bril nog één ding voor nodig: een gevoel voor cijfers en handigheid om daar een boodschap uit te halen.

Wie Steven Levitt kent, weet dat hij de vloer aanveegt met kwantitatief onderzoek. Hij zet daartegen de aanval in met eigen, creatief onderzoek op andermans terrein. Levitt geniet ervan dan met een resultaat te komen dat recht ingaat tegen alles wat er tot dat moment over het onderwerp is gezegd. Zo haalt hij in ‘Ongelooflijke verhalen over apathie en altruïsme’ het idee van veel psychologen en experimenteel economen onderuit dat mensen altruïstisch zijn ingesteld.

Levitt speelt het altijd hard, in de traditie van economen van de universiteit van Chicago zoals Gary Becker en Milton Friedman. Dubner weet dat mooi te verpakken. Gelukkig is het plezier in het doen van onverwachte ontdekkingen zijn belangrijkste motivatie, anders zou het boek te veel het karakter van een afrekening hebben gekregen.

Het is met dit boek als met een goede roman: het gaat niet om de verpakking, je moet kijken wat erachter steekt. Wie door alle bizarre verhalen weet heen te kijken, heeft een mooi economieboek in handen.

Maar ook wie dat niet doet hoeft zich op een lange reis niet te vervelen.