Kiezen tussen landsbelang en eigen aandeel

De stichtingsvoorzitter die over het vakantiehuis van de kroonprins gaat, heeft zelf ook een belang in het project. Is hij wel onafhankelijk genoeg?

Op afstand zetten, afstand zodat de kroonprins in een minder kwetsbare positie terecht zou komen.

Dat was wat premier Balkenende eerder deze maand bij voortduring uitlegde aan de Tweede Kamer in een discussie over het vastgoedproject in Mozambique waarin de kroonprins een zakelijk belang heeft verworven. Afstand was nodig. Verhalen over corruptie en fraude rond het project waren beschadigend voor de prins. De premier noemde de kwetsbaarheid van de prins, en daarmee indirect de kwetsbaarheid van het kabinet. Dat is ten slotte door het mechanisme van de ministeriële verantwoordelijkheid in veel gevallen direct aan te spreken op het doen en laten van leden van het Koninklijk Huis.

Daarom werd er deze zomer gekozen voor een constructie waarbij er een „onafhankelijke stichting” tussen de kroonprins en zijn aandelenbelang in een Mozambikaanse projectontwikkelaar werd geplaatst. Balkenende vergeleek het met de manier waarop ministers bij hun aantreden met hun zakelijke belangen omgaan. Het administratiekantoor dat tussen Willem-Alexander en zijn aandelenpakket is geschoven heeft tot gevolg dat het economische bezit van de kroonprins behouden blijft, maar dat de zeggenschap erover wordt uitgeoefend door de stichting. Die zal op aandeelhoudersvergaderingen in Mozambique stemmen en contacten onderhouden met de Mozambikaanse overheid, zo schreef premier Balkenende op 18 september aan de Tweede Kamer.

Bij de discussie daarna in het parlement over de Mozambikaanse vakantievilla legde Balkenende uit dat de stichting en zijn bestuur „volstrekt autonoom” waren. Dat moet waarborgen dat eventuele nieuwe problemen niet te dicht bij de kroonprins komen.

Volgens de oprichtingsakte van de stichting bestaat ten minste twee derde van het bestuur „uit personen die de facto onafhankelijk van de Prins van Oranje en diens bloed- en aanverwanten kunnen beraadslagen en handelen”. Die ene niet onafhankelijke persoon is de thesaurier van het Koninklijk Huis. Er blijven dan nog twee personen over.

Een van hen is de voorzitter van de stichting. Die participeert zelf ook rechtstreeks in het project in Mozambique, zo blijkt uit onderzoek van deze krant. Kan dat niet botsen met zijn verantwoordelijkheid als stootkussen voor de prins? De vraag is bijvoorbeeld welk belang de voorzitter van de stichting laat prevaleren als er nieuwe problemen ontstaan met het vastgoedproject in Mozambique. Kan het landsbelang om de premier terstond te informeren botsen met zijn belang van particuliere aandeelhouder?

En als de voorzitter zich ter plekke laat informeren over het project, doe hij dat dan als particuliere aandeelhouder of doet hij dat met een wakend oog ter bescherming van de Kroonprins en daarmee het kabinet?

Eerder deze maand zei premier Balkenende op de vraag of hij wordt geïnformeerd als het project dreigt te mislukken. „Dat veronderstel ik wel.”

Oprichtingsakte van de stichting op nrc.nl/binnenland