Het wordt dringen voor de topbaan

Het zou moeten gaan over klimaatverandering of over de dwarse president Klaus van Tsjechië. Maar de EU-top zal draaien om de vraag wie de president wordt. De uitkomst is onzeker.

Besluitvorming in de Europese Unie is een trein die langzaam op gang komt. Eenmaal op snelheid is stoppen moeilijk. Dat kan vandaag en morgen weer eens blijken op de tweedaagse EU-top die vanavond in Brussel begint. Benoemingen staan niet op de agenda, maar iedereen zal het erover hebben. „Natuurlijk zal er in de marges véél over worden gesproken”, zegt een betrokken diplomaat.

Gisteravond had in Parijs al vooroverleg plaats, met een diner op het Elysée waar de Duitse bondskanselier Angela Merkel te gast was bij de Franse president Nicolas Sarkozy. Op hen zullen de komende dagen veel ogen gericht zijn.

Op Sarkozy omdat hij degene is die bij dit soort bijeenkomsten nog wel eens eerder de zaal uit wil glippen om het nieuws aan te kondigen – terwijl andere leiders nog bezig zijn met punten en komma’s. Is hij straks degene die bekendmaakt dat Tony Blair, Jan Peter Balkenende óf heel iemand anders de eerste vaste voorzitter van de Europese Raad wordt?

En op Merkel zullen ook veel ogen zijn gericht, omdat zij de grote onbekende is in dit ingewikkelde diplomatieke spel. Andere leiders hebben wel iets laten doorschemeren van hun voorkeuren. De Britse premier Brown zal zijn voorganger Blair steunen. Sarkozy heeft zijn twijfels over diens officieuze kandidatuur. Maar Merkel?

„In de helft van de kranten lees ik dat de Duitsers Blair steunen”, zegt een andere, doorgaans goed geïnformeerde diplomaat. „In de andere helft dat ze dat niet doen.” Volgens de één zouden de Duitsers wel Balkenende willen, volgens de ander Schüssel, de voormalige Oostenrijkse kanselier, en volgens een derde toch maar good old Juncker uit Luxemburg. „Ik denk dat niemand weet wat Merkel vindt, behalve zijzelf”, besluit de diplomaat.

De top van vandaag en morgen was bedoeld om besluiten te nemen over benoemingen, over de nieuwe ‘EU-president’ én over de samenstelling van een nieuwe Europese Commissie. Maar EU-voorzitter Zweden houdt vol dat dat niet kan. Eerst moet duidelijk zijn wanneer de Tsjechische president Václav Klaus, als laatste, zijn handtekening zet onder het Verdrag van Lissabon. Pas dan is zeker welke banen er precies vacant zijn.

Mogelijk vallen de besluiten daarom pas over enkele weken, op een extra ingelaste top. Maar verrassingen worden deze week niet uitgesloten.

Dat de trein rijdt, blijkt niet alleen uit de opwinding in de Tweede Kamer, gisteren, over de toekomst van premier Balkenende. Het blijkt ook uit het feit dat, met het eindstation in zicht, steeds meer kandidaten belangstelling tonen. De Letse premier Dombrovskis zal vanavond tijdens het diner oud-president Vaira Vike-Freiberga van zijn land naar voren schuiven, meldde het Franse persbureau AFP gisteren uit Riga. En vandaag schrijft de Irish Times dat de voormalige Ierse premier John Bruton ook zijn interesse heeft geuit.

Maar eerst moet de Tsjechische president Klaus worden overgehaald om zijn handtekening onder het Verdrag van Lissabon te zetten, anders is er helemaal geen vacature. Klaus wil dat het zogeheten Handvest van de Grondrechten niet geldt voor Tsjechië. De officiële reden is dat hij niet wil dat Sudeten-Duitsers, na de oorlog verdreven van Tsjechische grondgebied, dat handvest aangrijpen voor claims tegen Tsjechen.

Maar Klaus wordt ook verdacht van een andere motieven: hij is tegen het hele verdrag.

De Zweden zoeken nu een formulering die zowel voor Klaus als voor andere landen acceptabel is. De andere leiders willen Klaus geen plezier doen, maar ze willen ook af van de eindeloze discussies over verdragsteksten. Ze zullen ook de garantie willen dat Klaus straks écht zijn handtekening zet. Hoe? Dat is ook een punt van discussie. De Tsjechische premier Jan Fischer, die vanavond zijn land vertegenwoordigt, kan die garantie moeilijk geven. Er is al gesuggereerd dat Klaus vanavond maar moet worden gebeld vanuit Brussel, zodat hij zelf zijn woord kan geven.

De top moet verder gaan over de Europese inzet voor de klimaatonderhandelingen in Kopenhagen, eind dit jaar. Er is grote verdeeldheid over de vraag of Europa nu al moet beloven hoeveel geld ontwikkelingslanden moeten krijgen om klimaatverandering tegen te gaan. Een besluit daarover is ook al twijfelachtig. Europese leiders hadden zelden zo veel belangrijks te bespreken op een top. Zelden ook was de uitkomst zo onzeker.