Bij Kylián's afscheid overheersen grijstinten

Choreograaf en voormalig artistiek directeur Jirí Kylián vertrok gisteravond bij het Nederlands Dans Theater met filosofische en weemoedige dansen.

De galapremière ter viering van het vijftigjarig bestaan van het Nederlands Dans Theater, tevens opening van het twaalfde Holland Dance Festival, had gisteren genoeg ingrediënten voor een goed feest: drie wereldpremières, koninklijke gasten, vele excellenties en een feestelijk uitgedost publiek. Toch wilde het maar geen vrolijke boel worden – het werd een feestprogramma in grijstinten. Alsof iedereen zijn adem inhield voor de slotspeech van choreograaf en voormalig artistiek directeur Jirí Kylián, die het gezelschap na ruim vijfendertig jaar verlaat.

De nieuwe artistiek leider Jim Vincent memoreerde de oprichters Carel Birnie en Benjamin Harkarvy, en de eerste generatie dansers van de rebellenclub die zich in 1959 afscheidde van het toenmalige Nederlands Ballet. Hans van Manen, die tijdens de jaren zestig artistiek leider was, werd voor zijn bijdrage aan de groei en artistieke kwaliteit van het gezelschap gisteravond drie maal toegejuicht.

Jirí Kyliáns ‘laatste’ werk voor NDT, Mémoires d’Oubliettes (herinneringen uit vergeetputten), is gezet op een bewerking van Charles Ives’ meditatieve The Unanswered Question. Gefluisterde teksten van Samuel Beckett versterken de muzikale suggestie van oneindigheid. In een vloed van voortgaande, soms stokkende, dan weer versnellende bewegingen heeft de choreografie het karakter van een beschouwing van het leven. Het theaterleven in dit geval: het achterdoek van elastische slierten biedt de zes dansers de mogelijkheid steeds opnieuw op te komen en te verdwijnen, in verschillende hoedanigheden en fases.

Dat het leven in de spotlights wel degelijk eindig is, ondanks alle medailles d’honneur, bokalen en andere onderscheidingen die Kylian in zijn leven heeft ontvangen, wordt gesymboliseerd door de glimmende blikjes die nu en dan met een toneelveger worden weggewerkt. Vlak voor het einde krijgt de laatste danser gezelschap van zijn gefilmde beeltenis, maar het materiaal van de (analoge) film veroudert vrijwel direct en zelf wordt hij bedolven onder een berg schroot. Sic transit gloria mundi (zo vergaat de wereldse grootheid), lijkt Kylián te zeggen. Overigens zonder spijt maar mét zijn onverwoestbare gevoel voor schoonheid.

Paul Lightfoot en Sol León kijken in Studio 2 terug op het studioleven, de plaats waar hun partnerschap en hun choreografieën zijn geboren. Ook over dit werk hangt een melancholieke waas: de watervlugge bewegingen van de jeugd maken plaats voor gedragen bewegingen, verhoudingen wijzigen, de dood waart rond. Bij Johan Inger overheerst vooral een gevoel van futiliteit, vertaald naar een oeverloos op en neder, en heen en weder.

Na alle gedanste filosofische en weemoedige bespiegelingen kregen de toeschouwers eindelijk de gelegenheid de vertrekkende Jirí Kylián toe te juichen. Zijn recente kritiek op de Nederlandse dansprijzen indachtig, eerde het NDT hem met de instelling van de Kylián Fund for Innovative Collaboration. Kylián tot slot spoorde iedereen aan zijn gevoel voor humor te bewaren. Of dat met het jubileumprogramma te maken had, liet hij in het midden.

NDT I en II: 50 Years of Challenging Dance, Den Haag t/m 31/10, www.ndt.nl. Holland Dance Festival, Den Haag t/m 15/11, www.hollanddancefestival.com