Slikken 'bittere pil' zorgt voor opluchting

Ondanks de steun van de achterban voor het AOW-kabinetsplan blijft er verdeeldheid binnen de PvdA. En de relatie met de vakbeweging is verstoord.

Fractievoorzitter Mariëtte Hamer te midden van PvdA-leden, gisteravond in de Jaarbeurs in Utrecht. De verdediging van het AOW-kabinetsplan door Hamer werd lauw ontvangen. (Foto Roel Rozenburg) Utrecht : 26 oktober 2009 PvdA ledenraad over AOW naar 67. Marjet Hamer spreekt de leden toe. © foto Roel Rozenburg Rozenburg, Roel

Het is dat de Jaarbeurs in Utrecht gisteravond geen drank schonk, anders was de PvdA-partijtop zeker langer gebleven. De opluchting over de goede afloop van de avond groeide al snel uit tot een feeststemming.

Toch is er gisteren tijdens de politieke ledenraad van de PvdA niet veel veranderd: de achterban blijft verdeeld en de scheiding die zich aftekent met de vakbeweging, neemt definitievere vormen aan. Maar het had erger gekund: als de aanwezige leden gisteren een motie hadden aangenomen die de Tweede Kamerfractie „met klem” oproept tegen de verhoging van de AOW-gerechtigde leeftijd te pleiten. Wat had de partij dan moeten doen? Dat was onduidelijk, zo erkende ook een kabinetslid naderhand. Ze was daarom ook met lood in de schoenen naar Utrecht afgereisd, murw gebeukt door de harde kritiek uit de achterban.

Ook gisteren ging het er nietlichtzinnig aan toe. Een lid uit Terneuzen sprak van „een onfatsoenlijk besluit”. Anderen noemden de kabinetsmaatregel „onacceptabel” en „ronduit asociaal”. Een PvdA’er met een woeste, witte baard sprak geëmotioneerd: „Ik breek liever met dit kabinet dan met onze achterban”.

Ook deze PvdA’er was eerder op de avond door de FNV gedwongen een keuze te maken. De vakcentrale deed dit door twee poortjes voor de ingang van de Jaarbeurs te zetten, één met 65 jaar erboven, de andere met 67 jaar. De PvdA-er die het ‘rechter’ poortje van 67-jaar koos, moest langs afkeurend joelende FNV-ers en over plastic hondendrollen. Wie links ging, werd toegejuicht. „Links! links! links!”

Ludiek was het zeker. Maar ook een tikje intimiderend. En het versterkte wellicht de stemming op de avond tegen de vakbond, ooit zo’n trouwe bondgenoot van de PvdA. Enkele leden gingen zover FNV-bestuurder en PvdA-lid Henk van der Kolk uit te joelen.

Dat waren vooral jonge partijleden. Opiniepeilingen toonden het al vaker: jong blijkt relatief vaak voorstander van de AOW-leeftijdsverhoging, terwijl 55+ juist door het huidige plan wordt ontzien. Een lid op leeftijd uit Utrecht creëerde een opvallend moment toen hij deze tweedeling tussen jong en oud doorkruiste. Hij is een bekende verschijning op partijbijeenkomsten van de PvdA. Leunend op krukken, als om zijn ouderdom te onderstrepen, zei hij langzaam en met geaffecteerde stem dat het principe ‘de sterkste schouders dragen de grootste lasten’ ook van toepassing is op arbeid. „En we zijn een partij van de árbeid.” Hij liet de zaal even in spanning aan welke kant van de scheidslijn hij stond. Toen vervolgde hij: „Voor de zware beroepen en zij die niet kunnen doorwerken, moeten regelingen zijn. Maar van hen die wél kunnen doorwerken, mag je ook verwachten dat ze dat doen, juist uit solidariteit met de Nederlanders die dat niet kunnen; om hun regelingen betaalbaar te houden.”

Het applaus dat hem vervolgens ten deel viel, zei weinig over de stemverhoudingen. Ook tegenstanders konden gisteren rekenen op luide bijval, van veelal dezelfde aanwezigen. Vooral de intensiteit, bondigheid en welluidendheid van sprekers werd beloond door de zaal. Des te opmerkelijk was het optreden van Tweede Kamer fractievoorzitter Mariëtte Hamer. Ze pleegde enkele langdurige interrupties die defensief en vrij technisch van aard waren. Lauwe ontvangst. Kamerlid Hans Spekman kreeg al meer aanwezigen achter zich door te erkennen: „Ik sta hier niet te juichen”. Maar vooral staatssecretaris van Sociale Zaken Jetta Klijnsma leek goed aan te voelen waar de pijn zit bij de PvdA-achterban. Ze hintte naar een verban tussen de maatregel en de gebrekkige ontslagbescherming voor ouderen. De verhoging van de AOW-gerechtigde maatregel is „een bittere pil”, erkende Klijnsma. Tegelijk biedt de regeling haar als staatssecretaris ook de ruimte paal en perk te stellen aan „het gesol met oudere werknemers”. Juist nu kan ze regelen „dat die niet meer worden uitgekotst”.

Naderhand zeiden leden uit de top van de partij dat ze altijd op de goede afloop hadden vertrouwd. De achterband blijft verdeeld, maar als het er om spant komen genoeg PvdA-bestuurders naar een politieke ledenraad om de partijleiding te steunen. „Om verantwoordelijkheid te nemen”, zoals enkele Kamerleden het gisterenavond noemden. Ze zijn de politiek niet ingegaan, zoals Bos zei, om „rechts te laten doen wat links ook en beter kan.” De impliciete boodschap was duidelijk: de SP loopt weg van die verantwoordelijkheid. En rechts is asociaal.

In het komende Kamerdebat zullen deze tegenstellingen verder uitkristalliseren. De VVD, maar ook D66, zal de PvdA verwijten halfbakken maatregelen te steunen. De regeling had wat hen betreft simpeler gekund, met minder verzachtende uitzonderingen.

Hoe rijkgeschakeerd de PvdA is, bleek ook toen een lid uit Oldambt deze kritiek onderschreef. In een stevig Gronings accent zei hij, tot hilariteit van de zaal: „Liever een heldere maatregel die pijn doet, dan één met acht-en-tachtig uitzonderingen.” En direct daarop verwoordde hij een dieperliggende angst, die zowel bij de top als in de achterban leeft: „Samen sterk, dat ben ik met Wouter Bos eens. Maar ik vraag me soms wel af: hoe groot is dat samen eigenlijk nog?”