Een fantoomhand kun je alle kanten opdraaien

Je hebt geen arm meer – en toch kun je de vorm en functie van die arm in extreme mate veranderen. Dat ondervonden zeven proefpersonen die door amputatie een arm misten, en allemaal nog controle voelden over hun afwezige arm. Die ‘fantoomarm’ manipuleerden de deelnemers, door pure denkkracht.

Na enkele weken oefenen leek het voor hen alsof de pols van de fantoomhand van een nieuw gewricht was voorzien, dat heel anders beweegt dan van nature mogelijk is. De illusie was zo sterk dat een enkeling er zelfs spierpijn van kreeg.

De proefpersonen deden mee aan een experiment van neurowetenschappers uit Oxford en Zürich. Zij onderzoeken hoe het menselijk brein bepaalt wat de vorm en begrenzing van het eigen lichaam is.

Hun nieuwste vinding verscheen gisteren in Proceedings of the National Academy of Sciences (Early Edition, online).

De deelnemers trainden één tot vier weken om zich voor te stellen dat ze een onmogelijke beweging met hun fantoompols maakten. Stel u voor dat u uw rechterhand ophoudt, als om een aalmoes te ontvangen. Probeer dan de pols een kwartslag naar buiten te draaien, met de handpalm aan de bovenkant. Dat lukt niet.

De vijf mannen en twee vrouwen (allemaal psychisch gezond) deden hun uiterste best om zich voor te stellen dat het wél kon. Elk uur van de dag moesten ze vijf minuten oefenen. Bij vier van de zeven proefpersonen slaagde de opzet.

Wat de onderzoekers verbaasde – en waarover hun artikel voornamelijk gaat – is dat de deelnemers daarmee ook het gevoel kregen dat de anatomie van hun hand was veranderd. Eén van hen had het gevoel dat zijn pols een kogelgewricht had, zoals de schouder. Twee anderen beschreven hun polsgewricht als een as waar de hand vrij om kon draaien, zoals bij een windmolen.

Het experiment had onhandige gevolgen voor de deelnemers. De twee die hun pols als een as zagen, hadden daarna het gevoel dat zwaaien met hun fantoomhand, van links naar rechts, moeilijker ging. En een derde had zo veel geoefend dat hij spierpijn had gekregen in zijn fantoompols.