Vaker levenslang, dus ook vaker gratie?

celVandaag is Marco de K. veroordeeld tot een levenslange gevangenisstraf.  Het aantal veroordelingen tot levenslang is explosief gestegen na 2000. Wat betekent dat voor het gratiebeleid?

De 41-jarige Marco de K. heeft vanmiddag van de rechter in Breda te horen gekregen dat hij levenslang krijgt voor de moord op zijn geheime liefde Kelly (22). In januari van dit jaar kreeg het stel ruzie in een Tilburgse hotelkamer en De K. schoot zijn vriendin van heel dichtbij door haar voorhoofd. Verder is hij veroordeeld voor een schietpartij in Marseille, wapenbezit en diefstal van circa vijftigduizend euro bij zijn voormalige werkgever, een gokhal in Breda. Lees hier een webartikel over de zaak.

Op de nominatie voor een levenslange celstraf staat Cartney K. Hij wordt verdacht van een moord in januari van dit jaar aan de Dickenslaan in Utrecht. Op het moment van de moord was K. net op vrije voeten na een celstraf van zes jaar voor verschillende geweldsdelicten. Het Openbaar Ministerie heeft levenslang geëist, de rechter doet eind november uitspraak. Als de rechtbank in Utrecht de 21-jarige K. tot levenslang veroordeeld, is hij de jongste in Nederland aan wie die straf is opgelegd. Vooralsnog zijn Frenkie P., de leider van de Bende van Venlo, en Julien C., veroordeeld voor de moord op de 8-jarige Jesse Dingemans uit Hoogerheide, met hun 23 jaar op het moment van de veroordeling de jongste levenslanggestraften.

Het aantal veroordelingen tot levenslang is de laatste jaren explosief gestegen. Ter vergelijking: in de periode tussen 1945 en 2000 kregen dertien personen levenslange gevangenisstraf, sinds 2000 zijn dat er al zesentwintig, waarvan negen nog niet definitief. Zie hier een lijst met veroordeelden van de NOS. Strafrechtdeskundigen spreken vandaag in een artikel in nrc.next van een ‘spectaculaire’ stijging, die maar moeilijk te verklaren is. Zij noemen diverse factoren. Vanuit de samenleving is de roep om hardere straffen toegenomen. We leven in een tijd waarin de aandacht vooral uitgaat naar slachtoffers en nabestaanden. Het taboe is doorbroken: vroeger kreeg je alleen levenslang voor een meervoudige en gruwelijke moord, tegenwoordig ook bij een enkelvoudige moord, die niet ‘ultragruwelijk’ is.

Sommigen denken dat een levenslanggestrafte na een aantal jaar weer vrijkomt, maar wie in Nederland onherroepelijk tot levenslang is veroordeeld, zit in detentie ‘tot de dood erop volgt’. Levenslang is levenslang, lees hier een artikel uit het Juridisch Dagblad uit 2008. Daarmee wijkt Nederland af van andere Europese landen waar na vijftien of twintig jaar wordt getoetst of de voortzetting van de levenslange gevangenisstraf nog noodzakelijk en legitiem is. Minister Hirsch Ballin (Justitie, CDA) en staatssecretaris Albayrak (Justitie, PvdA) hebben vorige week laten weten dat zij niets zien in zo’n tussentijdse toetsing. Lees hier hun brief aan de Tweede Kamer.

De bewindslieden houden vast aan de huidige gratieprocedure, waarop deskundigen veel kritiek hebben. De laatste decennia is namelijk zelden gratie verleend. In de zomer van 2008 is onder andere om die reden het forum ‘Humane tenuitvoerlegging van de levenslange gevangenisstraf’ opgericht. Lees hier een eerder artikel uit NRC Handelsblad (‘Levenslang blijft echt nog wel even levenslang’, 23 aug. 2008) en zie hier de bestaansverklaring van het forum. Hirsch Ballin en Albayrak stellen voor dat levenslanggestraften voortaan wel om de vijf jaar een onderzoek mogen laten doen naar hun psychische en medische toestand, om de rapportage die hieruit voortvloeit mee te sturen met hun gratieverzoek. Welk effect dit heeft op de gratieverlening, zal in de praktijk blijken.

Moeten levenslanggestraften een reële kans krijgen op gratie, of moet levenslang écht levenslang blijven?

Lees hier een eerdere blog over de enige levenslanggestrafte in Nederland die regelmatig op verlof mag. En hier een commentaar van de krant over de (onwenselijkheid van) totale uitzichtloosheid voor gedetineerden.

Reageren? Nuanceren en argumenteren verplicht. Volledige naamsvermelding.