Stuurman tussen omroepenbelang en televisiekijker

Minister Plasterk beslist volgende week over de komst van nieuwe publieke omroepen, maar directeur tv-programmering Gerard Timmer bepaalt wat de televisiekijker ziet.

Gerard Timmer (41), sinds 2007 directeur televisieprogrammering van de Nederlandse Publieke Omroep. (Foto NRC Handelsblad, Vincent Mentzel) Gerard TIMMER (1968) Nederlands omroepbestuurder - NPO. foto VINCENT MENTZEL/NRCH==F/C==Nederland. Hilversum. 14 october 2009 Mentzel, Vincent

Op 20 september 2009 loopt Gerard Timmer (41) zijn eerste marathon, in Berlijn. De laatste zeven kilometer zijn een hel. Hij schreeuwt: „Pijn...” Dan ziet hij op een spandoek: Der Schmerz geht, Stolz bleibt. Timmer denkt: „Wat is drie kwartier pijn in een mensenleven?”

Zijn marathondebuut op een warme herfstdag duurt vier uur en acht minuten.

Vriend Frank de Horde traint met Timmer. „Hij is enorm gedreven en absorbeert elk detail als een spons: van trainingschema’s tot voeding”, zegt hij. „Gerard is mentaal heel sterk en zet zelf een knop om als hij stuk zit. Hij zegt: ik ga echt niet beter lopen als je me motiverend toeschreeuwt.”

Gedisciplineerd, doortastend en koppig, de blik gericht op de lange termijn en geïnteresseerd in argumenten van een ander. Zo pakt Timmer zijn zaken aan, zeggen vrienden en (oud)-collega’s. Sinds twee jaar is hij directeur tv-programmering van de Nederlandse Publieke Omroep (NPO). Timmer bepaalt uiteindelijk wat de kijker op de drie netten ziet. „De mooiste baan die er is, met het meest ingewikkelde krachtenveld”, zegt hij.

Minister Plasterk (Media, PvdA) maakt volgende week bekend of PowNed en Wakker Nederland in 2010 mogen uitzenden. Door nieuwe toetreders en de sterke groei van omroepen BNN en MAX wordt het tv-budget van 330 miljoen volgend jaar heel anders verdeeld. Het is ook het moment dat Timmer de koers kan veranderen. „Veel omroepen gaan terug in budget. Dat worden geen positieve, leuke discussies”, voorspelt Ton F. van Dijk, zijn voorganger. „Maar Gerard is vrij onomstreden in Hilversum, hij is een enorme diplomaat.”

Timmer verzet zijn zinnen door naar races in de Formule 1 te kijken, of naar Australië te reizen. Zijn werkkamer hangt vol foto’s uit dat continent met uitgestrekte landschappen en verlaten wegen.

„Het gaat hem niet om geld, eer of macht”, zegt Laurens Drillich, die met hem werkte bij Veronica en BNN. „Zijn drijfveer ligt in het oud-Hollandse calvinisme. Hij is geen wereldverbeteraar, maar vindt dat de dingen goed moeten worden gedaan.”

Volgens Lennart van der Meulen, zelf oud-netmanager en nu VPRO-directeur, moet Timmer volgend jaar inhoudelijk meer sturing gaan geven. „De publieke omroep moet zich meer onderscheiden. Durft hij meer kunst en cultuur te programmeren op Nederland 1, ook al kost dat kijkers? Wil hij geld reserveren voor een rubriek met buitenlands nieuws en eigen correspondenten?”

Timmer, medegrondlegger van BNN, is een selfmade man. Als in 1998 de jongerenomroep begint, heeft niemand er verstand van radio. „Gerard stortte zich op het medium en wist al snel hoe alles werkte”, zegt BNN-bestuurslid Drillich. Elke maandagochtend neemt Timmer de uitzending van dj’s Sven & Dave met hen door. „Hij gaf wekenlang onverbloemd zijn mening. Zo consciëntieus is zeldzaam in Hilversum.”

Timmer komt uit een Nederlands hervormd gezin, met drie oudere zussen. Zijn ouders runnen achtereenvolgens supermarkten, een keten bloemenwinkels en een camping. Omdat zijn vaders gezondheid broos is, springt de jonge Gerard vaak bij. Toch is het een beschermde jeugd, zegt hij, waarin hij leert wat verantwoordelijkheid is en dat problemen er zijn om zelf op te lossen. Zijn wereld is klein en overzichtelijk, maar hij droomt van een avontuurlijke baan bij de media.

De keurige jongen uit de Betuwe – „Ik ben een vrij brave borst” – maakt carrière bij Veronica, een omroep die rebellie en brutaliteit hoog in het vaandel heeft staan.

BNN begint als tv-programma bij Veronica, dat net uit het publieke bestel is gestapt om verder te gaan als commerciële omroep. Presentator Bart de Graaff werft in de zendtijd van Veronica 60.000 leden voor BNN, dat als publieke omroep wil beginnen. Timmer, producer van het programma, neemt ontslag om de zendmachtiging in de wacht te slepen. De Graaff is de verpersoonlijking van BNN: een kleine branieschopper die zijn tong uitsteekt naar de gevestigde orde. Timmer verricht het organisatorische, zakelijke en politieke werk achter de schermen. „Het gedachtengoed van BNN stoelt op Bart, maar Gerard heeft in zijn eentje die hele tent neergezet”, zegt Willem de Bois, medeoprichter van BNN.

Er is chemie tussen de totaal verschillende persoonlijkheden. BNN-directeur Lucas Goes: „Bart en Gerard hadden begrip en respect voor elkaar, maar het kon ook knetteren en botsen. Bart was heel impulsief. Gerard dwong hem ideeën aan te scherpen zodat ze haalbaar werden.”

Op 25 mei 2002 sterft Bart de Graaff, 35 jaar oud. Het BNN-boegbeeld heeft een nierziekte en brengt zijn laatste maanden vooral in het ziekenhuis door. „Het deed Gerard het meeste pijn dat hij een vriend verloor”, zegt Goes. Timmer heeft BNN dan in veilige haven geloodst. Hij heeft het programmapakket verbreed, zodat de omroep meer is dan ‘fanclub van Bart’, en hij werkt aan een herkenbaar merk: jong, brutaal, levenslustig, maatschappijbewust.

Drie weken voor de dood van De Graaff wordt Pim Fortuyn vermoord op het Mediapark. De politicus is te gast bij BNN’s dj Ruud de Wild, die getuige is van de moord. Hij is wekenlang van slag. Timmer voert lange gesprekken met zijn dj. „Dan belde ik weer vanuit de auto: Gerard, het gaat niet, ik ga terug naar huis. Hij zei: je rijdt door naar de studio. Dat gebeurde niet één keer, maar zes keer”, zegt De Wild. „Dat schept een band.”

De vriendschap houdt stand als De Wild tegen Timmers zin overstapt naar het commerciële Radio 538. „Privé en zakelijk houdt hij gescheiden”, zegt De Wild. „We zien elkaar nog steeds.”

Het zijn hectische jaren voor Timmer. De verlenging van de uitzendlicentie is lang onzeker, door weerstand in de Eerste Kamer. Intimi weten dat Timmer weg wil. Een week nadat BNN toch een nieuwe vergunning heeft gekregen, vertrekt hij. Afscheid nemen vindt hij beter voor zichzelf en de omroep. „Hij kon geen afstand meer nemen. Kritiek op BNN raakte hem persoonlijk”, zegt Drillich.

Een radioavontuur bij SBS loopt op een teleurstelling uit. De commerciële zender stopt na overname door ProSieben met investeringen in het nieuwe radiostation CAZ! Timmer neemt na nog geen jaar ontslag en besluit met zijn vriendin naar Australië te gaan. De openheid en de gedrevenheid van de inwoners spreken hem aan, net als de uitgestrekte natuur. Zijn huis in Nederland staat te koop, en hij heeft een werkvergunning. Maar dan komt het telefoontje of hij baas wil worden van de publieke televisie in Nederland. Hij vindt het een eer; BNN is lang gezien als een verschoppeling. Zijn drijfveer is de publieke omroep onmisbaar te laten zijn voor de kijker en discussies over het bestaansrecht te doen verstommen.

„Hij gaat door het vuur voor een opdracht”, zegt Lucas Goes van BNN. „Maar hij moet zich wel echt betrokken voelen.” Timmer is geen beroepsbestuurder die je overal kunt neerzetten, zijn hart moet er liggen.

Hij verruilt de directe, amicale omgangsvormen van BNN voor het ambtelijke bestuursjargon van de NPO. De overgang is groot, maar Timmer kent het stroperige vergadercircuit uit zijn BNN-jaren. Dominee Arie van der Veer, oud-voorzitter van de EO, trekt veel met hem op tijdens vergaderingen van de raad van toezicht van de NPO. Timmer rijdt de EO-dominee naar alle vergaderingen. Hij is het jongste lid tussen mastodonten die volgens Van der Veer „weemoedig klaagden over de verloren macht van de omroepen. Gerard is buitengewoon beschaafd en coöperatief, maar maakt in deze leeuwenkuil fijntjes kenbaar dat hij de blik vooruit wil richten.”

De omroepvoorzitters hebben wel gelijk. Sinds drie jaar mogen ze niet meer meepraten in de raad van toezicht van de publieke omroep. Daarin zitten nu onafhankelijke leden. Weerstand is er ook tegen de nieuwe manier van programmeren. Daarbij hebben de omroepen geen ‘thuisnet’ meer; netmanagers beoordelen programmavoorstellen en wijzen budgetten toe. De publieke omroep moet daardoor meer kijkers trekken.

„De enorme slag die werd gemaakt, heeft de onderlinge verhoudingen zeer geschaad. Er waren enorm veel spanningen”, zegt oud-netmanager Van der Meulen. „Gerard is aangetrokken om de betrekkingen te normaliseren, maar wel gericht op de inhoud. Hij is meer strateeg dan visionair.”

BNN’ers zeggen dat hij goed kan binden en dat hij vanuit programma’s denkt. En Timmer houdt absoluut niet van politieke spelletjes. „Gerard legt alles op tafel en kan er niet tegen als mensen dubbele agenda’s hebben”, zegt Drillich. „Hij zou wat minder rechtlijnig mogen zijn, al is het maar voor zijn eigen rust.”

Timmer heeft de relatie met de omroepen verbeterd, maar het vertrouwen is broos, de druk is groot en belangen botsen soms. Daarom willen sommige mensen niet aan dit profiel meewerken. „We moeten met elkaar verder”, zegt een van hen. KRO en EO klaagden onlangs in deze krant dat netmanagers te weinig rekening houden met de omroepidentiteit.

Voorzitter Jan Slagter van MAX vreesde dat Timmer als oud-BNN’er niets met zijn seniorenomroep zou hebben. „Maar Gerard kan zich goed in ons verplaatsen. We wilden een actualiteitenrubriek, maar dat heeft hij ontraden. Zijn argumenten overtuigden mij. Hij heeft ontzettend veel macht om te sturen, maar houdt mensen op een professionele manier tevreden. Het is een spel van geven en nemen.”

Vrouw & paard, het discussieprogramma van de VARA met een vrouwenpanel, wilde Timmer niet voor een tweede seizoen programmeren. Het trok te weinig kijkers en hij geloofde niet in de opzet. Prompt kreeg hij bezoek van VARA-voorzitter Vera Keur. Zij stelde voor het VARA-mediaprogramma De leugen regeert dan maar in te ruilen. Timmer gaf haar het voordeel van de twijfel.

En hoe zit het met BNN? Timmer moet ook beslissingen nemen die zijn oude club onwelgevallig zijn – of trekt hij hen voor? „Hij is rechtlijnig. Het feit dat zijn vrienden bij BNN zitten speelt geen rol”, zegt Slagter van MAX.

Veranderingen kan Timmer niet na één vergadering in gang zetten, daarvoor is het krachtenveld te ingewikkeld. Hij begint met vier netmanagers al anderhalf jaar tevoren aan het tv-schema van een seizoen. Het is een proces vol overleg, adviesronden en afstemming met de omroepen. Bij de commerciële concurrenten RTL en SBS zet een handvol mensen zo’n schema in zes weken in elkaar.

Met nieuwe omroepen neemt de druk toe. Wakker Nederland, geleid door Fons van Westerloo, oud-directeur van RTL en SBS, komt er wellicht bij. „Gerard heeft een ongelooflijk moeilijke, bijna onmogelijke taak”, zegt Van Westerloo. „Het is knap hoe hij langs alle belangen weet te laveren en drie behoorlijke netten neerzet met een redelijke consistentie.”

Van zijn voorganger Ton F. van Dijk zou Timmer niettemin „meer risico mogen nemen in de programmering”.

De meeste programmavernieuwing komt vanuit de publieke omroep, aldus een recent rapport van Frapa, een internationale belangenorganisatie van de formatindustrie (programmabedenkers). De keuzen zijn „opmerkelijk gedurfd”, vinden de onderzoekers.

Toch zegt VPRO’s Van der Meulen dat Timmers grootste opgave is: meer inhoud. „Dat is lastig omdat iedereen steeds naar de kijkcijfers wijst, maar we programmeren te veel naar de wens van de kijker.”