Muziek maakt Szymborska's poëzie explosief

Theater Szymborska! door Marlies Heuer, Ria Eimers en Jan Kuijken. Gezien: Toneelschuur, Haarlem. Tournee t/m 20/11. Inl.: www.viarudolphi.nl.***

Na een toneelavond vol tragedie is het slotapplaus het mooiste: de gedode personages komen weer tot leven, de acteurs stappen opeens uit een andere wereld. De Poolse dichteres Wislawa Szymborska, in 1996 bekroond met de Nobelprijs voor Literatuur, schreef over dit ogenblik een prachtig gedicht, Theaterimpressies. De spelers stellen zich op „in één rij met de levenden, met het gezicht naar het publiek”.

Toneelspelers Marlies Heuer en Ria Eimers brengen haar gedichten als muziektheater onder de titel Szymborska! Met een overbodig uitroepteken: haar werk is immers toonbeeld van ingetogenheid en verbazing over het kleine.

Het gedicht Theaterimpressies krijgt terecht een prominente plaats. De actrices maken er een juweel van een toneelscène van, waaruit blijkt dat Szymborska een grote liefde voor amateurtoneel koestert. Ze houdt van de illusie van het theater, van de bordkartonnen echtheid, het ernstige spel van amateurs en het bijna vanzelfsprekende wonder dat bij het applaus de doden gewoon weer opstaan en buigen.

Ria Eimers zet tussen de gedichten door een gebreide ijsmuts op. In deze vermomming maakt zij van Szymborska even „de Poolse huisvrouw”, zoals Hugo Claus haar spottend noemde. Marlies Heuer speelt een fee, een prinses.

Kennelijk hoort muziek bij een voorstelling over poëzie, net als jaren terug bij Poëzie Hardop. De Vlaamse musicus en componist Jan Kuijken bespeelt cello en piano. Hij loopt doelloos over het podium van instrument naar instrument. Pas als hij met piano en zogeheten ‘klankband’ de actrices opzweept tot een swingende, jazzy vertolking van de gedichten krijgt alles kracht en structuur.

Szymborska! begint als een beschaafd avondje poëzie, maar krijgt geleidelijk strakke lijnen. Dan is er niet langer sprake van netjes declameren, maar van een subtiel samenspel tussen muziek en tekst. Dat maakt de uitvoering meer dan een hommage aan de dichteres. De gedichten worden explosieven, die hard aankomen.