Met Wittgenstein in de kroeg

De belangstelling voor filosofische lezingen is groot.

Filosofische cafés zijn tegenwoordig in elke (middel)grote Nederlandse stad te vinden.

Hoewel de studie filosofie traditioneel het slechtste beroepsperspectief van alle opleidingen biedt, is in Nederland de belangstelling voor filosoferen groot.

Dat bleek afgelopen dinsdag nog, in het CREA Theater in Amsterdam bij een lezing over de Franse filosoof Bergson. De zaal biedt plek aan ongeveer tachtig mensen en was tot de nok toe gevuld. Het publiek bestond grotendeels uit studenten: het type jongen met krullen, een brilletje en een lange jas, die de plannen voor een poëzietijdschrift met zijn buurman bespreekt. Ook de typische filosoof-op-leeftijd was aanwezig: een man met een ontploft grijs kapsel op het hoofd. Uit de meegebrachte plastic tas diepte hij een beduimeld schriftje op.

René Warmerdam, woordvoerder van de Speakers Academy, kan wel bedenken waarom filosofie populair is. „Zingeving en verdieping.” Filosoof Coen Simon denkt dat mensen naar een filosofielezing gaan „om iets over zichzelf en de wereld te leren”.

Waar de in filosofie geïnteresseerde Nederlander ook naar op zoek is, hij kan elke avond wel ergens terecht. Vanavond is er bijvoorbeeld een lezing over Wittgenstein in Maastricht en een cursus Nietzsche aan de Volksuniversiteit in Amsterdam. In het CREA Theater werpt docent Geschiedenis van de hermetische filosofie, Marco Pasi, ondertussen een blik op de wereld van magie in Europa.

Een avondje filosoferen kan ook in een van de circa vijftien filosofische cafés die Nederland telt. Dat zijn plekken waar alles draait om het filosofische debat, maar dan onder het genot van een drankje. Begin jaren ’90 waaide deze manier van filosoferen uit Parijs over. Inmiddels heeft elke (middel)grote Nederlandse stad zijn eigen filosofiecafé. Een filosoof wordt uitgenodigd om een inleiding te houden, waarover het publiek vervolgens met hem van gedachten wisselt.

Door de opkomst van deze filosofische cafés is de belangstelling voor filosofielezingen gegroeid. Dat zegt Margreet Ruardi, directeur van Stichting Schrijvers School en Samenleving. „Vooral naar filosofen die actuele thema’s in het licht van de filosofie kunnen plaatsen is de vraag groot.” Haar organisatie bemiddelt tussen schrijvers en organisatoren van literaire avonden, maar is ook het aanspreekpunt voor achttien filosofen.

Die grote behoefte heeft een heel eigen markt gecreëerd. Filosofische cafés, bibliotheken, universiteiten, maar ook bedrijven en overheidsinstellingen staan te springen om filosofen die een leuk praatje kunnen houden. Navraag bij enkele bemiddelaars voor (filosofie)lezingen leert dat Bas Haring, nrc.next-columnist Rob Wijnberg, Ad Verbrugge en Coen Simon tot de sprekerstop behoren. De honoraria voor een praatje lopen erg uiteen: van een vergoeding van de reiskosten tot zo’n 4.000 euro.

Coen Simon houdt regelmatig filosofische lezingen in Nederlandse bibliotheken, achterafzaaltjes en tijdens bedrijfslunches. „Mijn publiek varieert enorm”, zegt hij. „In universiteitssteden vind je veel studenten, in de bibliotheek van een provinciestad ligt de gemiddelde leeftijd wat hoger.” Hij reist gemiddeld twee keer per maand het land door om te spreken. „Maar in april, de Maand van de Filosofie, ligt dat aantal veel hoger: dan heb ik elke dag wel een praatje, soms twee per dag.” Simon vraagt ongeveer vierhonderd euro per lezing. Het hoogste bedrag dat hij heeft verdiend voor een praatje is 1.500 euro. Naast de inkomsten uit zijn boeken en zijn publicaties is het lezingencircuit zijn voornaamste inkomstenbron.

Maar het grote geld, weet Simon, ligt niet bij de bibliotheken of de filosofische cafés, maar bij het bedrijfsleven en de overheid. De Speakers Academy is een van de grootste professionele bemiddelaars in het lezingencircuit. De prijzen beginnen bij 750 euro, maar wil je een filosoof van internationale faam als Alain de Botton, dan kan dat tienduizenden euro’s kosten.

Woordvoerder René Warmerdam vertelt dat Bas Haring een van hun populairste filosofen is. „Het goeie aan Bas is dat hij altijd een originele invalshoek weet te bedenken. Of het nu gaat over de effecten van de nieuwe media op de jeugd of manieren om mensen te stimuleren het beste uit zichzelf te halen. Bovendien is hij bekend van televisie en bedrijven zien BN’ers graag op hun feest of borrel verschijnen.” Hoe vaak Haring via de Speakers Academy een lezing geeft vindt Warmerdam privé-informatie. „Maar dat is zeker meerdere keren per maand.” Per voordracht verdient Haring 2.000 tot 3.000 euro.

Daar moet je niet om komen bij de filosofische cafés, die vaak georganiseerd worden door vrijwilligers. Om de drempel zo laag mogelijk te houden zijn de entreekosten laag. Filosoof Simon wordt regelmatig gevraagd om een gratis voordracht te geven. „Gratis praatjes geef ik niet meer”, zegt hij. „Dat kost me te veel tijd.” Sommige filosofen zijn nog wel over te halen, weet hij: „Zijn interessante sprekers je voorgegaan op die locatie, dan wil je nog wel overwegen om voor niets langs te komen.”