Merkel kiest voor continuïteit

De droomcoalitie zet in op lastenverlichting en een nieuw gezondheidsstelsel.

Er zijn liberale accenten, maar Merkel benadrukt vooral de solidariteit.

De nieuwe Duitse regering, die overmorgen in Berlijn wordt geïnstalleerd, is een bonte mengeling van jong en oud, ervaren en onervaren en man en vrouw.

Aan het hoofd staat de vrouw die Duitsland al vier jaar heeft geregeerd, de christen-democratische bondskanselier Angela Merkel (55). Ze wordt gesecondeerd door liberale vice-kanselier Guido Westerwelle (47). Het jongste kabinetslid is de 36-jarige arts Philipp Rösler, van Vietnamese afkomst en als wees geadopteerd door een Noord-Duits echtpaar.

Vier weken geleden zijn er in de Bondsrepubliek landelijke verkiezingen gehouden. Aan de grote coalitie van CDU/CSU en de sociaal-democratische SPD kwam een eind. De christen-democraten en de liberalen bleken samen genoeg stemmen te hebben voor een meerderheid: de ‘droomcoalitie’ van bondskanselier Merkel werd een feit.

De partners in de nieuwe regering bereikten afgelopen weekend na drie weken onderhandelen een akkoord over hun beleid in de komende regeerperiode. De gesprekken waren volgens Merkel „niet altijd eenvoudig”. Maar de eensgezindheid bleek groot „om Duitsland uit de ernstigste economische crisis sinds de Tweede Wereldoorlog te halen”.

De christen-democratische CDU, haar Beierse zusterpartij CSU en de liberale FDP kwamen overeen dat de lasten zullen worden verlicht en dat er vanaf 2011 een nieuw systeem komt voor de financiering van de gezondheidszorg. Merkel zei dat de lasten met jaarlijks 24 miljard euro omlaag gaan. Ze wil de belasting verlagen voor de midden- en lagere inkomens en voor gezinnen met kinderen. Burgers moeten netto meer van hun brutoloon overhouden, „zodat werk weer lonend wordt”. Met meer geld voor de Duitsers hoopt ze de consumptie aan te jagen, een middel om de economische recessie te bestrijden. „We zetten in op groei.”

Het coalitie-akkoord van Merkels nieuwe ploeg is getiteld ‘Groei. Onderwijs. Samenhang’. Het is geen blauwdruk voor een radicaal andere politiek in Duitsland. Bondskanselier Merkel „gaat door met de ontwikkeling van een flink deel van haar beleid”, zegt een waarnemer die de onderhandelingen op de voet heeft gevolgd. „Er is sprake van continuïteit”, beaamde Merkel. Maar, voegde ze eraan toe, „het is ook een nieuw begin. We vormen nu eenmaal een nieuwe coalitie”. In de preambule op haar coalitieverdrag staat: „We willen ons land een nieuwe richting geven. Vrijheid in verantwoordelijkheid is het kompas van deze coalitie van het midden.”

Meer liberalisme dus. Haar coalitiepartner Guido Westerwelle, leider van de liberale FDP, zei dat het coalitieverdrag „een sterk liberaal stempel” draagt. „De staat bezuinigt bij zichzelf, niet bij de burger”. Het is de bedoeling dat in de komende regeerperiode de omvangrijke Duitse bureaucratie wordt aangepakt. Dit is een belangrijk accentverschil met de vorige regering: hier en daar klinkt liberalisme door.

Maar Merkel onderstreept het sociale karakter van het akkoord, waaruit volgens haar „grote solidariteit” blijkt met de zwakkeren in de samenleving. Het economische model van de nieuwe regering is de zogenoemde sociale markteconomie, ook wel Rijnlands model genoemd, waarin overleg en consensus tussen vakbonden en werkgevers centraal staan.

Naast de lastenverlichting wacht Duitsland onder de nieuwe regering een verandering in de grote en gecompliceerde gezondheidszorg. De financiering van de ziekenfondsen zal per 2011 worden aangepakt. De zorg wordt volgens beoogd minister van Gezondheid Rösler „beter maar niet duurder”. Een regeringscommissie moet de details uitwerken.

De partners zijn het verder eens geworden over een financieel ‘vangnet’ voor werknemers die met ontslag worden bedreigd, over hogere kinderbijslag, hulp voor de boeren, meer geld voor onderwijs en onderzoek, een hoger wettelijk eigen vermogen voor uitkeringstrekkers en verlaging van de dienstplicht van negen naar zes maanden per 2011.

Een verandering die onder de vorige regering ondenkbaar was geweest – en daarmee een trendbreuk is – is het besluit over verlenging van de looptijd van Duitse kerncentrales. Er zullen weliswaar geen nieuwe kerncentrales worden gebouwd, maar de bestaande blijven langer open dan was afgesproken. Merkel noemt kernenergie „een brugtechnologie”, waarmee de tijd wordt overbrugd die nodig is om tot grootschalig gebruik van duurzame energie te komen.

De liberale leider Guido Westerwelle wordt naast vicekanselier minister van Buitenlandse Zaken in de nieuwe regering. Hij zal naar verwachting vasthouden aan de transatlantische lijn van Duitsland, en geen experimenten met de Duitse bondgenoten aangaan. Wel zegt hij te streven naar „een atoomwapenvrij Duitsland”. Op Duits grondgebied liggen nog steeds atoomwapens van met name Amerikaanse makelij. Bondskanselier Merkel zei dat de onderhandelingen hierover zorgvuldig met „onze partners in de NAVO zullen worden afgestemd”.