Liberaler Duitsland

Na elf jaar heeft Duitsland weer een regering met liberale bewindslieden. Sterker: zelden is de inbreng van de Freie Demokratische Partei (FDP) zo groot geweest als in de afgelopen weekeinde gevormde en bekrachtigde regering met de christen-democratische CDU/CSU.

In de jaren zeventig, tachtig en negentig – toen de FDP een kleine dertig jaar onafgebroken meeregeerde – had de partij drie tot vier ministers in de kabinetten van de kanseliers Brandt (SPD), Schmidt (SPD) en Kohl (CDU). Onder Merkel is de FDP nu met vijf bewindslieden vertegenwoordigd. De FDP overvleugelt daarmee de Beierse CSU. Die positie doet zich onder meer gelden bij immateriële thema’s. Dankzij de FDP figureren prominent in het regeerakkoord ‘Wachstum, Bildung, Zusammenhang’ (groei, opleiding, cohesie). Zo zal de computerprivacy van werknemers beschermd worden. Ook in de buitenlandse politiek waait er een liberale wind in ‘Bildungsrepublik Deutschland’, zoals Merkel de natie noemde. Berlijn wil de onderhandelingen met Turkije over toetreden tot de EU bijvoorbeeld met een open oog voeren.

Maar partijleider Westerwelle, vicekanselier en minister van Buitenlandse Zaken, wordt vermoedelijk niet de op één na belangrijkste politicus in dit tweede kabinet-Merkel. Die rol is voor minister Schäuble (CDU) van Financiën. De drie coalitiepartijen hadden koud ingestemd met het akkoord of Schäuble, al veertig jaar actief op nationaal niveau, begon de allerbelangrijkste verworvenheid van de FDP kritisch tegen het licht te houden: de fiscale politiek.

Westerwelle had er vrijdagnacht een lastenverlaging van 24 miljard uit gesleept. Gisteravond uitte Schäuble reeds openlijk twijfels over de haalbaarheid. Hij zou zich zeker inzetten voor lagere belastingen, maar dan moest de economie zich wel gunstig ontwikkelen. De Duitse fiscus dreigt dit jaar 2 miljard euro minder belasting te innen. Volgend jaar dalen de opbrengsten nog verder tot een totaal van 512 miljard euro. Het financieringstekort is intussen opgelopen tot circa 4,6 procent van het bruto binnenlands product. Een sluitende begroting is een „utopie”, zei Schäuble.

Daarmee markeerde hij niet alleen ten opzichte van de FDP zijn grenzen, maar eveneens jegens CSU-leider Seehofer die zich, met alleen Defensie als serieuze post, toch al onderbedeeld weet. Schäuble kan zich deze openhartigheid veroorloven. Hij heeft als oudgediende, door Merkel op een missie gestuurd, weinig te verliezen. Ook zijn veel beleidsvoornemens zeer open geformuleerd. Dat biedt speelruimte.

Maar dat neemt niet weg dat hij een kwestie geagendeerd heeft die veel verder reikt dan Duitsland. Ook in Nederland zal de fiscale politiek binnen afzienbare termijn aan de orde komen. De manier waarop de nieuwe coalitieregering in Duitsland komende jaren weet om te gaan met de noodzaak om zowel lastenverlichting als een evenwichtige begroting te realiseren, zou een voorbeeld voor Europa kunnen zijn. Dit dilemma wordt komende jaren, als de crisissfeer wat wegebt, een van de allergrootste politieke vraagstukken.