Het model van de financiële hypermarkt is uitgewerkt

De start was roerig. Nederland was sceptisch. Hoe bouwden de ware gelovigen van bankverzekeraar ING een financiële kampioen?

Ze worden ingehaald als helden. Maandagavond 6 maart 1995 komt de complete top van bank-verzekeraar ING met grote vertraging terug op Schiphol. Het is hen gelukt. Ze hebben voor ruim 800 miljoen euro de 233 jaar oude Britse elitebank Barings gekocht. Barings dreigt bankroet te gaan door stiekeme mislukte speculaties van handelaar Leeson in Singapore.

De overname van Barings is de internationale doorbraak van een financieel conglomeraat dat buiten Nederland onbekend was. ING combineert verzekeringsactiviteiten, bankzaken voor particulieren en bedrijven en is tevens een superbelegger met eigen geld en met het geld van klanten.

Dit is een nieuw beest, zei Ton Soetekouw, de financiële man in de raad van bestuur van de NMB-Postbank toen zij begin november 1990 de fusie met verzekeraar Nationale-Nederlanden aankondigden. Zij werden gedwongen tot openbaarheid nadat de fusieplannen waren uitgelekt.

Nederland reageerde sceptisch. Aandeelhouders roerden zich, concurrent Aegon dreigde de fusie te blokkeren, assurantietussenpersonen bespraken een boycot van Nationale-Nederlanden.

De fusie van een bank en verzekeraar was decennialang niet toegestaan. Maar nu waaide een nieuwe wind bij De Nederlandsche Bank en bij het ministerie van Financiën. De financiële toezichthouders en de politici schrapten belemmerende regels. Dit waren nieuwe tijden, tijden van liberalisering. Toezichthouder waren niet langer bang voor schaalvergroting en de bijbehorende financiële macht, maar zagen juist een grote kans. Nederlandse financiële instellingen als ING, Fortis en de prille fusiebank ABN Amro konden onder het liberale regime juist uitgroeien tot nationale financiële kampioenen.

Zo roerig als de start van ING was, zo dramatisch verliepen de eerste jaren. Drie (ex-)bestuurders raakten verstrikt in verschillende financiële affaires. Op de beurs zakte de koers verder en verder weg. Eind september 1992 brak een bestuurscrisis uit. De commissarissen benoemden een nieuwe bestuursvoorzitter: de tot dan toe onbekende Aad Jacobs, een door de wol geverfde belegger en recht-voor-zijn-raap Rotterdammer.

Jacobs herstelde de relaties met de financiële wereld. Hij had zelf zijn twijfels gehad over zo’n financiële combinatie als ING, maar hij werd al doende een van de gelovigen. Dat was lange tijd een essentieel onderdeel van de cultuur van ING: het concern zat vol ware gelovigen die aanstekelijk konden vertellen over de voordelen van de verkoop van bank-, verzekerings- en beleggingsproducten aan particuliere klanten. Nederland liep internationaal voorop met dit bank- en verzekeringsmodel. In het buitenland bestond, ondanks namen als bancassurance en Allfinanz, niet veel belangstelling voor deze vorm van financiële hypermarkt.

De groeiende waarde van ING op de beurs legde de basis voor internationale expansie, bijvoorbeeld in Polen, in de Verenigde Staten en met de overname van Barings. Toenmalig minister van Financiën Gerrit Zalm: „ING heeft met de overname van Barings een soort nationaal gevoel veroorzaakt van: wij Nederlanders tegen de rest van de wereld.” Het Oranjegevoel was geboren.

ING gebruikt zijn kapitaal ook om zaken te ondernemen die tot dan toe niet mogelijk zijn, zoals de aankoop van een licentie voor mobiele telefonie. Als grootaandeelhouder van Libertel, dat later wordt verkocht aan Vodafone, verdient ING miljarden.

Voor het toezicht op financiële conglomeraten, kortweg: fico’s, ontwerpt De Nederlandsche Bank aparte regels. Dat moet voorkomen dat er tussen de bank en de verzekeraar gaten vallen bij de controles. Het zet ook het toezicht van de Nederlandse centrale bank internationaal op de kaart als innovatief en vooroplopend.

De opkomst van internet in 1999 baant de weg voor een nieuwe internationale sprong voorwaarts: ING Direct, een internet spaarbank die losjes is gemodelleerd naar de Postbank. Het is een succes van jewelste, in tegenstelling tot Barings: het merendeel van de activiteiten van Barings blijkt niet bij ING te passen en werd verkocht of afgebouwd.