De komende vier jaar geen sluitende begroting

De nieuwe regering van Angela Merkel moet Duitsland uit de ernstigste crisis halen sinds de Tweede Wereldoorlog. Daartoe gaat het land „ongekend hoge schulden” maken.

De nieuwe Duitse regering, die woensdag in Berlijn wordt geïnstalleerd, moet zich diep in de schulden steken om de recessie te bestrijden en haar belangrijkste verkiezingsbelofte na te komen: lastenverlichting. Duitsland wordt een schuldenstaat. Een sluitende begroting houdt de beoogde minister van Financiën, Wolfgang Schäuble, de komende vier jaar voor „uitgesloten”.

De Duitse schuld kan oplopen tot ruim boven 1.600 miljard euro. Schäuble (67) krijgt met de terugdringing ervan een van de moeilijkste banen in het kabinet van bondskanselier Angela Merkel. De politieke routinier spreekt van „exorbitant hoge schulden, zoals we die tot nu toe in de Bondsrepubliek nog niet hebben gekend”.

De partners in de nieuwe regering bereikten afgelopen weekeinde na drie weken onderhandelen een akkoord. Ruim vier weken geleden werden in Duitsland Bondsdagverkiezingen gehouden, die een einde maakten aan de grote coalitie van christen- en sociaal-democraten. De coalitiegesprekken waren volgens Merkel „niet altijd eenvoudig”. Maar de eensgezindheid bleek groot „om Duitsland uit de ernstigste economische crisis sinds de Tweede Wereldoorlog te halen”.

De christen-democratische CDU, haar Beierse zusterpartij CSU en de liberale FDP kwamen overeen dat de lasten zullen worden verlicht en dat er vanaf 2011 een nieuw systeem komt voor de financiering van de gezondheidszorg. Volgens Merkel zullen de lasten jaarlijks met 24 miljard euro afnemen. Ze wil de belasting verlagen voor de midden- en lagere inkomens en voor gezinnen met kinderen. Burgers moeten netto meer van hun brutoloon overhouden, „zodat werk weer lonend wordt”. Zo hoopt ze de consumptie aan te jagen, een middel om de recessie te bestrijden. „We zetten in op groei.”

Het coalitieakkoord is getiteld ‘Groei. Onderwijs. Samenhang’. Het omvat 124 pagina’s en is voorzien van een preambule van zes pagina’s, getiteld ‘Moed voor de toekomst’. Het is geen blauwdruk voor een radicaal andere politiek. Bondskanselier Merkel „gaat door met de ontwikkeling van een flink deel van haar beleid”, zegt een waarnemer die de onderhandelingen op de voet heeft gevolgd. „Er is sprake van continuïteit”, beaamt Merkel. Maar, voegt ze eraan toe, „het is ook een nieuw begin. We vormen nu eenmaal een nieuwe coalitie”. In de preambule op haar coalitieverdrag staat: „We willen ons land een nieuwe richting geven. Vrijheid in verantwoordelijkheid is het kompas van deze coalitie van het midden”.

Haar coalitiepartner Guido Westerwelle, leider van de liberale FDP en beoogd vicekanselier, claimt dat het coalitieakkoord „een sterk liberaal stempel” draagt. „De staat bezuinigt bij zichzelf, niet bij de burger.” In de komende regeerperiode moet de omvangrijke Duitse bureaucratie worden aangepakt. Het is een belangrijk accentverschil met de vorige regering: hier en daar klinkt liberalisme door.

Merkel onderstreept het sociale karakter van het akkoord, waaruit volgens haar „grote solidariteit” blijkt met de middengroepen en de zwakkeren in de samenleving. Het economische model is de zogenoemde sociale markteconomie, ook wel ‘Rijnlands model’ genoemd, waarin overleg en consensus tussen vakbonden en werkgevers centraal staan.

Naast lastenverlichting wacht Duitsland een verandering in de grote en gecompliceerde gezondheidszorg. De financiering van de wettelijke ziekenfondsen zal per 2011 worden aangepakt. De zorg wordt volgens beoogd minister van Gezondheid Philipp Rösler „beter maar niet duurder”. Een speciale regeringscommissie moet de details uitwerken.

De partners zijn het verder eens geworden over een financieel ‘vangnet’ voor werknemers die met ontslag worden bedreigd, over hogere kinderbijslag, hulp voor de boeren, meer geld voor onderwijs en onderzoek, aanpassing van het erfrecht, langduriger oudergeld voor echtparen met kinderen, een hoger wettelijk eigen vermogen voor uitkeringstrekkers en verlaging van de dienstplicht van negen naar zes maanden.

Een verandering die onder de vorige regering ondenkbaar was geweest – en die daarmee een trendbreuk is – is het besluit over verlenging van de looptijd van Duitse kerncentrales. Er zullen weliswaar geen nieuwe kerncentrales worden gebouwd, maar de bestaande blijven langer open dan was afgesproken. Merkel noemt kernenergie „een brugtechnologie”, waarmee de tijd wordt overspannen die nodig is om tot grootschalig gebruik van duurzame energie te komen.

Guido Westerwelle zal als Merkels minister van Buitenlandse Zaken naar verwachting vasthouden aan de trans-Atlantische lijn in de buitenlandse politiek. Hij zegt te streven naar „een atoomwapenvrij Duitsland”. Op Duits grondgebied liggen nog steeds atoomwapens van met name Amerikaanse makelij. Volgens Merkel zullen de onderhandelingen hierover „zorgvuldig met onze partners in de NAVO” worden afgestemd.