'De andere spelers maken mij Mandela'

Acteur Kenneth Herdigein en schrijver Koen van Dijk wilden van ‘Mandela’ geen geschiedenisles maken: „Niemand kan hem spelen. Alleen hijzelf.”

„Als ik tegen mensen zei: ‘We gaan een voorstelling maken over Nelson Mandela’, ging er één wenkbrauw omhoog. Als ik dan zei: ‘En het wordt een musical’, ging de andere wenkbrauw omhoog. Musical heeft een lichtzinnige reputatie, dat vonden ze niet horen bij zo’n serieus, politiek onderwerp als Mandela’s strijd tegen het Zuid-Afrikaanse apartheidsregime.”

Koen van Dijk (1959), die eerder Cyrano maakte, is librettist en regisseur van de musical Amandla! Mandela die zaterdag in het Amsterdamse Carré in première ging: „Terwijl je het verhaal van Mandela niet zonder muziek kan vertellen; de strijd tegen apartheid ging altijd gepaard met strijdliederen en met dansen.”

Van Dijk wilde vooral geen „geschiedenisles” maken. „Bij goede musicals zie je dat iedere scène gelinkt is aan één centraal thema. Dat heb ik ook geprobeerd, met het begrip ubuntu. Als kind leerde Mandela de filosofie van ubuntu kennen: een mens is geen mens zonder de anderen. In concrete zin: kijk door de ogen van de ander, leer zijn angsten kennen, zoek naar de consensus. Bisschop Tutu zei dat Mandela niet als heilige is geboren. Hij was een lastige, koppige man. Maar hij is tot verlichting gekomen tijdens zijn 27 jaar in de gevangenis. Dan komt hij vrij en keert terug naar zijn wortels. Hij past ubuntu toe om een nieuw Zuid-Afrika te bouwen. Zonder afrekening, met verzoening.”

Kenneth Herdigein (1959) speelt de hoofdrol in de musical. „Mandela betekent zo veel voor mij. Hij heeft zijn leven gegeven voor een ideaal, dus voel ik mij verplicht om hem toverachtig mooi te spelen.”

Herdigein zegt dat hij niet probeert Mandela na te spelen. „Dat kan alleen hijzelf. Maar ik speel zo dat je wel onmiddellijk aan hem moet denken. Dus heb ik naar een Nederlands equivalent gezocht van zijn spraak; langzaam, een beetje hoog, met waardigheid, nadruk op bepaalde medeklinkers, en een zelfbedacht accent. In mijn lichaamstaal, stijfjes maar ook swingend, beeld ik een gekooid mens uit. Ik speel niet de onaanraakbare, onkreukbare Mandela zoals we die van televisie kennen, de man die nooit zijn emoties toont, hetgeen mensen met blauw bloed kenmerkt. Dat is dramatisch niet interessant. Ik probeer juist de Mandela te spelen zoals hij is als hij alleen in een kamer zit. Wat gebeurt er dan in zijn ziel?

„Koen van Dijk was de werkelijke Mandela van deze productie, hij heeft iedereen samengebracht en tot grote hoogte gestuwd. Ook hij heeft ubuntu toegepast: het ego gaat alleen stralen als alle andere ego’s stralen. Als Mandela ergens spreekt, zijn het de dertigduizend mensen om hem heen die hem tot Mandela maken. Zo is het ook met deze rol: de dertig anderen op het podium maken mij tot Mandela.”