Mammoet uit de bruinkool

Een Zuidelijke mammoet! juichten Serviërs toen bij de Donau een skelet werd gevonden. Maar mammoetkenner Dick Mol denkt daar anders over. Marloes de Koning

Minimaal een miljoen jaar oud, misschien zelfs wel vijf miljoen jaar. Dat stelden enthousiaste Serviërs vast toen mijnwerkers in juni van dit jaar in het plaatsje Kostolac aan de Donau op een mammoetskelet stuitten. De platen in de kiezen werden geteld en al snel verklaarde een Servische paleontoloog met grote stelligheid dat dit een exemplaar van de zogenaamde ‘Zuidelijke mammoet’ (Mammuthus meridionalis) moest zijn. Daarmee zou de oudste Europese mammoet ooit gevonden zijn. In totaal zijn er vijf skeletten van de Zuidelijke mammoet aangetroffen, in Italië, Frankrijk en Rusland.

Maar toen kwam de vooraanstaande Nederlandse mammoetkenner Dick Mol ter plaatse. Mol is verbonden aan het Natuurhistorisch Museum in Rotterdam. Een mammoet van 5 miljoen jaar oud in Europa is volgens de bestaande wetenschap onmogelijk, vertelt Mol. “Maar ik moest dat zien.”

Er is nog altijd een jeeprit nodig naar de rand van de open bruinkoolmijn om ‘Vika’, zoals de mammoet is gedoopt, te bewonderen. De tent waaronder het blootgelegde mammoetskelet ligt, is een wit stipje op de rand van een twee kilometer lange afgraving. Graafmachines bewegen in de diepte langs bruine en zwarte aardlagen. Een lopende band rolt continu hoopjes glinsterende zwarte brandstof naar de centrales aan de dorpsrand. Een bewaker in een klein golfplaten hokje houdt een oogje op de tent met botten. Zijn raam is met stukken krant afgeplakt tegen de zon.

WAARDIGE DOOD

De inmiddels professioneel blootgelegde en afgeschermde mammoet zal een waardige dood gehad hebben. Aan de constellatie van de beenderen te zien is hij rustig door zijn knieën gezakt. Het hoofd met de enorme slagtanden ligt recht voor het opgevouwen lichaam.

De conclusie van Dick Mol was teleurstellend voor de Serviërs. Volgens hem ligt in de bruinkoolmijn een Steppenmammoet, het soort dat tussen 300.000 en 1 miljoen jaar geleden in Europa voorkwam. Een stier van tussen de 51 en 59 jaar oud en maximaal 3,80 meter hoog.

Die teleurstelling is onterecht, vindt Mol. „De Steppenmammoet is juist een missing link.” Van zowel de Zuidelijke mammoet (1 tot 3,5 miljoen jaar oud) als de wolharige mammoet (minder dan 300.000 jaar) zijn verschillende skeletten gevonden. Maar een compleet skelet van de Steppenmammoet ontbrak nog. De Servische vondst is bovendien in perfecte staat, door de graafmachine is alleen de schedel iets beschadigd.

“In november gaat het onderzoek naar de leeftijd verder”, vertelt archeoloog Vesna Dimitrijevic van de faculteit voor mijnbouw en geologie van de Universiteit van Belgrado. Dan worden ook de aardlagen waarin de mammoet is gevonden met gespecialiseerde dateringstechniek (Elektronen Spin Resonantie) geanalyseerd. Nadere bestudering van de kiezen, nadat die helemaal waren uitgegraven, wijst volgens Dimitrijevic ook op een mammoet van 750.000 tot 500.000 jaar oud.

De exacte leeftijd maakt Miodrag Korac, die bezoekers naar de tent begeleidt, eigenlijk niet uit. Archeoloog Korac is zelf gespecialiseerd in de Romeinen en leidt de opgraving van de opmerkelijk goed bewaard gebleven Romeinse garnizoenstad Viminacium, die voor de Middeleeuwen hier tussen dagbouw en thermocentrales lag, tegen de vindplaats van Vika aan. Het ‘archeologisch park’ in wording trekt inmiddels al 55.000 bezoekers per jaar naar de arme streek, waar de landbouw slecht gaat en jongeren wegtrekken. De vondst van de mammoet is een onverwacht extraatje.

DRAADLOOS INTERNET

Korac laat zien waar de bouw is begonnen van een replica Romeinse villa met 5000 m2 vloeroppervlak die het kloppende hart van het architectuurpark moet worden. Het atrium heeft straks draadloos internet en het restaurant serveert diners volgens authentiek Romeins recept, schetst hij met glimmende ogen.

De kamers met eigen douche en toilet zijn voor ‘mensen die toen ze jong waren eigenlijk archeoloog wilden worden, maar niet mochten’. Nu ze met pensioen zijn, zijn ze van harte welkom om à raison van ‘6000 tot 7000 euro of dollar voor een paar weken’ te komen helpen met de opgravingen. Een Amerikaans bureau voor toerisme ziet daar markt voor. Korac ook, want met dat soort rijke hobbyisten kan hij zijn vervolgonderzoek garanderen.

Met mammoet Vika erbij kan het ‘archeologisch park’ uitgroeien tot een toeristentrekker van formaat, denkt Korac, die een stijging naar 200.000 bezoekers per jaar voorspelt. Het is zoals schoolkinderen hem sindsdien zeggen ‘Viminacium uit, mammoet in’, grijnst hij. Het maakt niet uit. Zelfs al denkt een enkele bezoeker waarschijnlijk dat Romeinse garnizoensteden werden bewoond door mammoeten. “Laat ze dat verband maar lekker leggen. Als ze maar komen.”