Een burgemeester moet alles en kan bijna niks

Beste Tilburgers,

Ik ben niet naïef. U wilt van me af. Dat begrijp ik. Ik blijf daar volstrekt rustig onder. De procedure moet haar loop hebben. De zaak ligt in handen van de commissaris van de koningin. Prima man, trouwens, Wim van de Donk, ik zou graag langer met hem samenwerken. Dankbaar maak ik gebruik van deze gelegenheid – misschien mijn laatste in deze stoel, maar ik sluit niet uit dat ik een boek ga schrijven of het lezingencircuit in ga – u toch op een paar dingen te wijzen. Wat hier in Tilburg speelt is een landelijk probleem.

Waar ik tijdens mijn burgemeesterschap op ben gestuit is niets meer of minder dan de systematische ondermijning van de integriteit van het openbaar bestuur. Daarom zei ik woensdagavond, nadat een raadsmeerderheid meende haar afkeuring jegens mij te moeten uitspreken, dat vertrouwen een wederzijds begrip is. It takes two to tango. Mij ontbreekt het vertrouwen in deze raad, althans van sommige leden daarvan.

Tot nog toe ben ik er in de raad en in de media niet in geslaagd de integriteit van mijn afweging overtuigend over het voetlicht te brengen. Op de tv meende de heer Pauw op te moeten merken dat het gewoon ging om het niet-inlichten van de gemeenteraad in de zaak van het Midi-theater. Jazeker, maar het waarom wilden hij en zijn collega Witteman niet horen. En dat voor een Vara-programma.

Ik schaam me er niet voor dat ik de afweging heb gemaakt van integriteit versus rapporteren aan de raad dat we bijna 40 procent over de begroting zaten met dat theater. Ik heb de integriteitsvraag van een hogere orde geacht. Je persoonlijke verantwoordelijkheid nemen rond zo’n integriteitsvraag is niet regentesk. Dat is je verantwoordelijkheid nemen. Een streep trekken, en zeggen: tot hier. Dat is heel eenzaam, maar iemand moet het doen.

Ik besef dat u tijdens mijn burgemeesterschap een soms onrustig stadhuis hebt gehad. Een college dat viel, een wethouder die aftrad. Maar we hebben naar u geluisterd. De shopping mall ten noorden van de stad, de grootste die Nederland zou kennen, kwam er niet omdat u zich daar in een referendum tegen verzette. Wie zegt dat wij regentesk onze zin doordrukten?

Het was wel het zoveelste bewijs dat integer besturen van een Nederlandse gemeente in wezen een ondoenlijke zaak is geworden. Dat winkelplan had veel banen opgeleverd voor Tilburgers. Dat vond ik belangrijker dan een paar bossen. Welk college durft nog met visies te komen die hun gemeente echt op de kaart zetten? In deze stad was het dubbel lastig besturen met een broze coalitie van tegengestelde belangen.

Daar kwam het integriteitsvraagstuk bij. In uw raad zitten leden die bereid zijn hun stem voor geld te verkopen. Ik heb daar geen bewijs van, maar ik heb het wel gehoord. En het was niet het eerste integriteitsonderzoek dat nodig was in een raad die het begrip vertrouwelijkheid niet kent. Dát was de reden waarom ik die tijdelijke overschrijding van de stichtingskosten voor het Adje-theater van een lagere orde achtte. Grote tv-producties zouden het meer dan rendabel maken. Dat kan nog steeds.

Tilburg gaat opnieuw een instabiele tijd tegemoet. Je hoeft geen minister van Binnenlandse Zaken te zijn om dat te zien. Dat had ik u graag bespaard. Het is niet anders. U zult als burgers weer vertrouwen moeten krijgen in uw gemeentebestuur, anders dreigt een klimaat van chaos waarin integriteitsvraagstukken tieren.

Ik zal het u maar verklappen: ook zonder die problemen staat de bestuurbaarheid van Nederlandse steden op het spel. Neem alleen al de positie van burgemeesters. De gemeenteraad mag tegenwoordig een benoemingsadvies uitbrengen waar de minister moeilijk omheen kan. Daardoor is de positie van de burgemeester nog lastiger dan die al was. Mevrouw Ter Horst zet je neer en stuurt je instructies. De raadsleden denken dat zij je baas zijn. En het publiek ziet je aan voor de Grote Baas. Ga er maar aan staan.

Weinig bevoegdheden, veel taken. De laatste zes jaar verdwenen dertien burgemeesters vroegtijdig. Ik heb gesjouwd voor onderwijs, voor fatsoenlijke woningen en werk in Tilburg. En gedaan wat ik kon om de kwetsbare openbare orde te handhaven, ook geen makkie in zo’n driehoek met de hoofdcommissaris en de officier van justitie. Je ziet collega-burgemeesters overal ermee worstelen. We kunnen niet allemaal Ivo Opstelten zijn, die nu als ‘de burgemeester van Nederland’ voor de TROS gaat doen alsof besturen eenvoudig is.

Ik hoef maar te wijzen op mijn partijgenoot Cohen, die in Amsterdam zijn hachje in de metro-enquête moest redden door te zeggen dat hij er niet over ging. En oud-commissaris van de koningin Borghouts die in Noord-Holland volhield dat hij niets met het Icesave-debâcle te maken had. Wettelijk misschien juist, in de beeldvorming onaanvaardbaar. Wij kroonbenoemingen bij lagere overheden zijn ons politieke leven niet zeker. Zelfs partijgenoot Samsom en vakbondszuster Jongerius laten je op tv vallen als het zo uitkomt.

Ik hoop dat u dit alles meeweegt volgend jaar maart. Dan kiest u een nieuwe raad. Die zal waarschijnlijk een burgemeester aanwijzen die voldoet aan uw favoriete profiel: integere alles-kunner, samenbindend maar zonder krachtige plannen, en voldoende bevriend met het raadslid dat Pim Fortuyn reed. Ik wens u sterkte.

Ik zou volgend jaar graag een nieuwe periode als uw burgemeester aanvaarden. Dat is nu onwaarschijnlijk. Ik ben daar rustig onder. Integriteit boven alles. Ik neem aan dat u mij in ieder geval zult nageven dat ik voorkwam dat Doekle Terpstra de afgelopen vijf jaar burgemeester van uw prachtstad was. Graag gedaan.

w.g. Ruud Vreeman.

Wilt u reageren? Email de auteur (opklaringen@nrc.nl) of schrijf online op www.nrc.nl/opklaringen