DEBAT VAN DE WEEK

Conferentie over Publieke Opinie in Literaire Sociëteit De Witte in Den Haag. Sociaal en Cultureel Planbureau, met o.a. James Kennedy (hoogleraar UvA) en Xandra Schutte (hoofdredacteur De Groene Amsterdammer). Woensdag 21 oktober.

Elite, ontwaak!

Nederlandse burgers geven al jaren aan dat het slecht gaat met hun land. Dat bleek ook weer uit het Continu Onderzoek Burgerperspectieven van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP). Tweederde van de bevolking meent dat het de verkeerde kant op gaat met het land. Tot zover weinig nieuws. Maar in de zaal vol opiniepeilers, voorlichters, wetenschappers en journalisten aan het Haagse Plein – bij uitstek de plek waar de elite zetelt – werd ook duidelijk hoe dat komt: een permanent onbegrip tussen lager- en hogeropgeleiden. Of, zoals Paul Schnabel, directeur van het SCP, het zei: „We zijn het zelf.” 

Die conclusie was niet het gevolg van een middag vol kritisch zelfonderzoek. De presentaties van hoogleraar geschiedenis James Kennedy en hoofdredacteur van De Groene Amsterdammer Xandra Schutte waren een aanvulling op het SCP-onderzoek, maar ze gingen er nauwelijks op in. En de discussie daarna ging meer over de manier van peilen, dan over de resultaten.

En toch lag het er bovenop.

Uit het SCP-onderzoek: Nederlanders maken zich het meest zorgen om omgangsvormen, meer nog dan om de economische crisis. Agressie en onverschilligheid worden vaak genoemd. Het verschil in beleving tussen lager- en hogeropgeleiden is groot. Volgens lageropgeleiden luisteren politici niet (62 procent), hogeropgeleiden ervaren dat in mindere mate (34 procent).

Lageropgeleiden voelen zich verwaarloosd en vernederd, vaak door blanke hogeropgeleiden. Die gedragen zich asociaal en vooringenomen. Ze beschouwen lageropgeleiden niet als medemensen, meer als voetvolk. Hogeropgeleiden daarentegen zijn zelfverzekerd en ontberen zelfkritiek, zeiden de onderzoekers.

En dat kwam vaker naar voren.

Xandra Schutte zag dat hogeropgeleiden heavy media users zijn. Ze lezen een opinieblad, een kwaliteitskrant en kijken naar nieuws en actualiteit. Vrienden en familie spreken ze nauwelijks. Als hun beeld over de samenleving negatief is, komt dat dus door de berichtgeving in de media (lees: door andere hogeropgeleiden).

Hoogleraar politieke theorieën Herman van Gunsteren vroeg zich af waarom ‘wij’ (hij bedoelde de hogeropgeleiden in de zaal) het geringe vertrouwen van de lageropgeleiden in de politiek eigenlijk zo vervelend vonden. Je zou het ook kunnen omdraaien: ze zijn tenminste kritisch. En in de wetenschap vinden we dat gezond.

Opiniepeiler Maurice de Hond was dezelfde mening toegedaan. „We hebben niet door dat ons beeld ook maar een beeld is.” En misschien wel niet het juiste. Volgens De Hond zijn ‘wij’ arrogant en hooghartig. „Burgers hebben een reëel gevoel over hoe de overheid opereert door de persoonlijke ervaringen die ze hebben.” Maar dat gelooft de elite niet.

Paul Schnabel liet nog een slide zien waaruit bleek dat in heel Europa sprake is van onvrede en een mismatch tussen overheid en samenleving. Dat was een geruststellender gedachte dan die andere, die zich inmiddels hardnekkig had opgedrongen: in Nederland is sprake van een crisis tussen lager- en hogeropgeleiden en de verantwoordelijken zaten samen in een zaal aan het Haagse Plein.

Huib Modderkolk