De Pil drukt door

Ruim 40 procent van de westerse vrouwen tussen 16 en 49 jaar slikt de pil. Met mogelijk grote gevolgen voor hun partnerkeuze. Jop de Vrieze

Een ovulerende vrouw is op haar best. Ze gaat zich in de week van de eisprong gewaagder kleden, haar stem wordt zwoeler en ze ruikt anders. Bovendien heeft ze meer behoefte aan sociale interactie. Niet dat ze per definitie meer uit is op seks. Mannen vinden een vrouw wanneer zij ovuleert significant aantrekkelijker dan wanneer ze dat niet doet. De vrouw zelf is kieskeurig, de verleiding van ongeschikte partners weerstaat ze tijdens de ovulatie. Niet zo gek, want als ze echt zwanger kan worden, komt het erop aan.

Vrouwen die de pil slikken missen deze fase. Zij hebben die vruchtbaarheidspiek niet en, zo staat in een deze week verschenen review in Trends in Ecology and Evolution, dat zou onze partnerkeuze wel eens kunnen beïnvloeden.

Niet alleen liggen vruchtbare vrouwen beter in de markt, ze hebben ook een andere smaak. Tijdens de vruchtbare periode is hun ideale man masculiener, dominanter en competitiever, bleek uit keuze-experimenten. Meer een haantje dus. Zijn gezicht is symmetrischer en de ideale man van een ovulerende vrouw verschilt genetisch meer van haar dan de man waar ze de rest van de maand voor gaat.

Ruim 40 procent van de westerse vrouwen tussen 16 en 49 jaar slikt tegenwoordig de anticonceptiepil of gebruikt een vergelijkbaar hormonaal middel om niet zwanger te worden. In Nederland was dat in 2002 42 procent. Regelmatig krijgt de vrouw via de pil een kleine dosis oestrogeen en progestageen binnen, waardoor ze als het ware schijnzwanger is. Het effect: er vindt geen eisprong plaats.

En dus geen vruchtbare periode, die bij dieren wordt gekenmerkt door grote gedragsveranderingen en oestrus of bronst wordt genoemd. In tegenstelling tot veel dieren kunnen mensenvrouwtjes de hele maand door behoefte aan seks hebben, waardoor wetenschappers lange tijd dachten dat vrouwen geen specifiek bronstgedrag vertonen. Maar er zijn wel degelijk effecten van de eisprong merkbaar. Vrouwen leiden volgens gedragsecologen biologisch gezien een duaal seksleven. Tijdens de vruchtbare periode hebben ze seks voor voortplanting, de rest van de maand om meer sociale redenen, zoals het onderhouden van een relatie, of als machtsmiddel.

PARTNERVOORKEUR

De meeste vrouwen slikken de pil jarenlang, en velen vinden binnen die periode hun partner. Met mogelijk grote gevolgen voor deze en volgende generaties mensen, meent co-auteur gedragsecoloog Alexandra Alvergne van de Universiteit van Sheffield. “De pil heeft invloed op onze partnervoorkeuren, zowel bij de man als bij de vrouw.”

De voorkeuren van vrouwen in een vruchtbare periode zijn gunstig voor hun nageslacht, in elk geval genetisch gezien. Die mannelijkheid, veroorzaakt door een hoog testosterongehalte, staat garant voor een sterk immuunsysteem. En verschilt de vader genetisch gezien meer van de moeder, dan is dat ook gunstig voor de afweer van het kind. Dat pilslikkende vrouwen meer geneigd zijn juist deze mannen links te laten liggen, zou dus wel eens nadelige gevolgen kunnen hebben. Alvergne: “We kunnen nu nog niet zien of bepaalde typen mannen inderdaad minder in trek zijn, daarvoor bestaat de pil te kort. Maar als er inderdaad een verband is, kweken we steeds meer doetjes.”

Bewezen is die ontwikkeling allerminst. En ook bij het mechanisme zijn de nodige vraagtekens te zetten. De stap van ‘partnervoorkeuren’ naar ‘partnerkeuze’ is wel erg groot. De conclusie over smaakverandering tijdens de ovulatie is veelal gebaseerd op onderzoeken waarbij vrouwen foto’s moesten beoordelen van mannen – niet echt een reële situatie. Bovendien bleek uit die onderzoeken dat alleen de kortetermijnsmaak veranderde, en niet die voor een langetermijnrelatie. Toch denkt Steven Gangestad, die een in de review aangehaald artikel over de menselijke oestrus schreef, dat er wel degelijk een invloed van vruchtbaarheid op partnerkeuze kan zijn. “In de praktijk zoek je je partner niet uit op duurzaamheid. Daar word je eerst verliefd op. Later merk je of je bij elkaar past.”

Als er inderdaad een verband is, roept dat praktische vragen op, zegt Alvergne. Wat als je binnen je relatie met de pil begint, of stopt? Of voor vrijgezelle vrouwen: maak ik meer kans om een man te veroveren als ik geen pil slik, en dus aantrekkelijker ben? Harde bewijzen voor het verband tussen de pil en partnerkeuze ontbreken echter. Toch vindt auteur Alvergne het goed om mensen bewust te maken van dit mogelijke effect: een vrouw die de pil slikt valt op andere mannen en wordt gemiddeld minder aantrekkelijk gevonden. Overigens geeft Alvergne toe dat de doetjes in principe betere vaders zijn dan de masculiene mannen. Zij zijn zorgzamer, betrouwbaarder en empathischer.

LOSKOPPELEN

De review maakte al veel reacties los, ook van vrouwenorganisaties die het opnamen voor ‘hun pil’. De pil heeft in sterke mate bijgedragen aan de vrouwelijke emancipatie, en het loskoppelen van seks en voortplanting, waardoor vrouwen er meer van konden genieten. Alvergne: “Wij willen de pil niet in een negatief daglicht stellen, maar het innemen ervan heeft voor- en nadelen. En over dit mogelijke nadeel willen we meer te weten komen.”