Alleen aan ezels wordt nog recht gedaan in Iran

Wie ‘ezel’ zegt, zegt Iran, zegt Afghanistan, zegt, jawel, het hele Midden-Oosten. Het is een buitengewoon interessant beest. Een ezel wordt in Iran en Afghanistan als een dom wezen gekwalificeerd. Ezel als symbool van domheid. Hij loopt heel rustig. Nee, hij wil helemaal niet lopen. Vooral wanneer een ezel een lading moet dragen, blijft hij koppig staan. Ze worden getraind om te gaan lopen, maar dat lukt niet altijd. En ezels kijken ook niet erg intelligent uit hun ogen, zegt men.

Lang geleden heb ik gezien hoe twee fruitboeren met elkaar ruzieden over de gedrag van hun ezels. De ene ezel droeg sinaasappelen en de andere mandarijnen. De ezel van de sinaasappelen begon uit de zak met mandarijnen te eten: hij boog gewoon zijn hoofd in de zak van die andere ezel om bij de mandarijnen te komen. Heerlijk was hij bezig met eten. De Irakese bombardementen in de verte konden hem niet storen. Hij stopte er niet één, maar drie of vier tegelijk in zijn mond. Ah, dat was zo mooi. Met zijn onschuldige ogen, volle mond en vooral zijn haast, begreep ik waarom een ezel Jezus mocht dragen. Maar toch zeggen de Perzen dat een ezel een ezel blijft. Zelf als men de ezel van Christus naar Mekka brengt, blijft die een domme ezel. Te hard zijn die Perzen in hun oordeel over de ezel.

Maar nu terug naar die twee ezels en hun ruziënde bazen. Toen de omgeving rustiger werd, kwamen de eigenaren opdagen. De eigenaar van de mandarijnenezel was woedend. Niet op de Irakezen of op de Fransen, die Mirage-bommenwerpers aan Saddam Hussein hadden gegeven. Hij was boos op de eigenaar van die andere ezel. Hij kon natuurlijk niet boos worden op de ezel zelf. Deze is van geboorte dom. Want welk beest blijft tijdens een hevig bombardement onbewogen staan, en dan ook nog eens heerlijk etend? Dat kan alleen een ezel. Uiteindelijk heeft de eigenaar van die sinaasappelezel schadevergoeding betaald in de vorm van sinaasappelen. Toen hij wegging, praatte hij met zijn ezel. Wat zou hij in zijn oren hebben gefluisterd? Hé, je bent dom, je kunt er niks aan doen, Allah wilde dat je dom blijft. Maar je moest na een paar minuten genoegen nemen met een paar mandarijntjes en daarna wegvluchten. Maar o nee, je blijft eten. Een echte ezel ben je. Lieve schat, doe iets aan je buik voordat wij door boze boeren naar Allahs wereld worden geholpen. Kijk me niet zo dom aan! Anders geef ik je een enorme klap. Dat zou die boer in de oren van zijn ezel hebben gefluisterd.

Een paar maanden geleden deed opnieuw een ezel van zich spreken. Dit is wel een ezeltragedie. Een vreselijke tragedie. In de provincie Fars liep een ezel de tuinen van een boer in en zag daar een groot veld met lekkere kroppen sla. En jawel, hij begon zonder toestemming te eten. En natuurlijk is ook hier de ezel niet gauw tevreden. Hij blijft eten totdat de eigenaar eraan komt. De boer wordt woedend. De boze boer pakt benzine en lucifers. Hij steekt de ezel in brand. Het moet een verschrikking geweest zijn.

De boer schond hier de eeuwenoude conventie: een ezel is dom en daarom houd je rekening met zijn domheid. Maar deze boer achtte de ezel niet dom. Deze ezel zou in zijn ogen wederrechtelijk en verwijtbaar hebben gehandeld. Daarna ging hij de rol van rechter spelen. En ook nog de executeur. De parate executie van deze ezel leidde tot de woede van omwonenden. Nadat ze de ezel hadden begraven, deden ze aangifte tegen de boer. Iedereen in de omgeving was geschrokken van deze misdaad. In mijn ogen is deze ezel de grootste martelaar van die streek. Misschien dacht de rechtbank ook zo.

De boer werd gedagvaard door een rechtbank. De verdachte werd naar alle waarschijnlijkheid bijgestaan door de beste advocaat in de omgeving. De verdachte deed een beroep op psychische overmacht. Door woede en armoede was hij verblind geraakt, daarom was hij niet toerekeningsvatbaar. Kortom, hij handelde wellicht opzettelijk, maar niet verwijtbaar. En omdat de ezel geen eigenaar had, zou hier geen sprake zijn van zaakbeschadiging, aldus de advocaat van de verdachte in de zaak van de verbrande ezel. De rechtbank veroordeelde de 53-jarige boer tot vijftig zweepslagen voor het opzettelijk verbranden en om het leven brengen van een ezel. Waarom niet 53 keer, één slag voor elk jaar van zijn leeftijd? We weten het niet.

De verdachte ging in hoger beroep. In appèl stelde de advocaat dat zijn cliënt nooit in zijn leven een strafbaar feit had begaan en spijt had van zijn vreselijke daad. De rechtbank zette de straf om in een voorwaardelijke straf: vijftig zweepslagen tenzij de verdachte aan drie voorwaarden voldoet: (1) De verdachte moet twintig verhalen uit zijn hoofd leren van shi’itische imams over aardige en fatsoenlijke omgang met dieren; (2) De verdachte mag gedurende één jaar geen sla meer planten; (3) De verdachte moet gedurende drie maanden zorgen voor een ezel zonder eigenaar.

De dader aanvaardde de uitspraak en ging niet in cassatie. Ik vrees dat deze uitspraak zelfs in de Iraanse context de grenzen van legaliteit overschrijdt. Een dergelijke voorwaardelijke straf komt nergens in het Wetboek van strafrecht van Iran voor. Maar de dader was bang dat als zijn misdaad landelijke bekendheid zou krijgen, hij eventueel nog harder zou kunnen worden gestraft door de Iraanse Hoge Raad.

Werden maar alle studenten die door de revolutionaire rechtbank vervolgd zijn, als een ezel behandeld. Als ze ezels waren geweest, hadden ze de beste advocaat toegewezen gekregen. Als ze ezels waren geweest, was het Openbaar Ministerie voor hun rechten opgekomen. Dan zouden het hoofd van het Openbare Ministerie van Iran, de inlichtingendiensten en de paramilitairen vervolgd zijn, ter verdediging van die mishandelde studenten. Als ezel heb je tegenwoordig meer rechten in Iran dan als mens.

Reageren kan op nrc.nl/ellian (Reacties worden openbaar na beoordeling door de redactie.)