Zwakheden extreemrechts blootgelegd op Britse tv

Moet de extreemrechtse Britse BNP worden genegeerd of in het debat worden aangepakt? Gisteren nam partijleider Griffin deel aan een tv-debat. Hij imponeerde niet.

Via een achterdeur moest Nick Griffin, leider van de extreemrechtse British National Party (BNP), gisteren het BBC-televisiecomplex in Londen worden binnengeloodst. Voor de hoofdingang woedde op dat ogenblik een veldslag van de politie met honderden demonstranten, die het debuut van de BNP-leider in het gerespecteerde politieke discussieprogramma Question Time wilden verhinderen.

Griffins tumultueuze entree weerspiegelt de diepe meningsverschillen onder de Britten over de wijze waarop het land moet omgaan met een partij die geldt als racistisch en xenofoob. Is het beter de BNP te negeren in de hoop dat ze vanzelf weer verdwijnt of is het beter haar op het podium te hijsen en haar in het debat te verslaan? Zulke vragen, waarmee eerder al Frankrijk, België en Nederland worstelden, zijn extra actueel nu de BNP bij de Europese verkiezingen in juni twee zetels won en ook bij lokale verkiezingen oprukt.

De BBC oordeelde dat ze de BNP niet langer buiten de deur kon houden en nodigde Griffin uit om in discussie te gaan met andere politici en het publiek. „Het is onredelijk en inconsistent het standpunt in te nemen dat een partij als de BNP acceptabel genoeg is voor het publiek om op te stemmen maar niet acceptabel genoeg om op een democratisch platform als Question Time te verschijnen”, schreef BBC-directeur Mark Thompson in The Guardian.

Eenmaal in de studio kon de omstreden politicus gisteren op een al even stekelige ontvangst rekenen, zowel van zijn medepanelleden als van het publiek. „U vergiftigt de Britse politiek”, beet een zwarte man uit het publiek hem toe. Een ander bood hem een ticket naar de Zuidpool aan, waar alles kleurloos is, een toespeling op Griffins uitgesproken voorkeur voor een blanke samenleving.

Vertegenwoordigers van andere partijen in het panel omschreven Griffins denkbeelden als „weerzinwekkend”. Minister van Justitie Jack Straw noemde hem „de Dr. Strangelove van de Britse politiek”, naar de angstaanjagende figuur uit de gelijknamige film van Stanley Kubrick.

Griffin zelf had vooraf de hoop uitgesproken dat zijn optreden voor de televisie tot een doorbraak zou leiden voor zijn partij. Zoals ook de extreemrechtse Franse politicus Jean-Marie Le Pen terugblikkend op zijn eerste grote televisieoptreden in 1984 sprak van „het uur dat alles veranderde”.

Maar de BNP-leider imponeerde niet. Ongemakkelijk grijnzend en applaudisserend als sprekers hem op humoristische wijze terechtwezen, verwarde hij zich vaak in tegenstrijdigheden. Op een vraag naar aanleiding van eerdere uitspraken waarin hij de jodenvernietiging ontkende, zei hij slechts „Ik ben niet veroordeeld voor het ontkennen van de holocaust”. Om later in bedekte termen te verklaren dat hij alsnog tot de overtuiging was gekomen dat er een holocaust was geweest.

Ondanks compromitterende uitspraken uit het verleden betoogde Griffin bovendien dat hij geen nazi was. Tot woede van velen betoogde hij dat oorlogsleider Winston Churchill zich nu bij de BNP zou hebben aangesloten.

In een curieus intermezzo verwees hij naar de IJstijd 17.000 jaar geleden, toen de oorspronkelijke blanke Britse bevolking zich volgens hem op de eilanden had bevonden. „Wij zijn de Aborigines hier”, aldus Griffin, die meent dat het land door de komst van miljoenen immigranten is verworden.

Na afloop concludeerden velen dat het besluit van de BBC goed was uitgepakt omdat de zwakheden van de BNP waren blootgelegd. Anderen spraken echter van een „vervroegd kerstcadeau” voor de BNP. Onder hen minister Peter Hain, verantwoordelijk voor Wales en voorheen een fel bestrijder van de Zuid-Afrikaanse apartheid. „Onze zwarte, islamitische en joodse burgers zullen minder gerust slapen, nu de BBC de BNP heeft gelegitimeerd”, zei hij.

Bekijk uitzending van Question Time: nrc.nl/buitenland