Hongersnood dreigt weer in Ethiopië

Acute hongersnood dreigt in de Hoorn van Afrika. In Ethiopië speelt behalve de droogte landbouwbeleid een rol, ook al is dat beleid beter dan in het verleden.

Ethiopië heeft gisteren de internationale gemeenschap dringend gevraagd om voedselhulp voor ruim 6 miljoen mensen. Ethiopië kampt met extreme droogte. De afgelopen week zagen grote delen van het land eindelijk weer eens regen, maar de neerslag komt voor veel oogst te laat. Er dreigt zelfs te véél regen te vallen, waardoor gewassen verloren gaan. Het acute voedseltekort wordt er in ieder geval niet door opgelost.

In 1984 verhongerden naar schatting 1 miljoen Ethiopiërs. De tv-beelden van sterk vermagerde mensen en kinderen met bolle hongerbuikjes op verdorde hoogvlaktes gingen de wereld over. ‘Ethiopië’ werd synoniem voor ‘honger in Afrika’.

Een herhaling van 1984 is voorlopig niet aan de orde, daarover zijn veel landbouw- en voedseldeskundigen het eens. Veel omstandigheden nu zijn beter dan toen. Maar de voedselcrisis in Ethiopië, en in buurlanden Kenia, Somalië, Djibouti en Eritrea, is ernstig.

Behalve van droogte was het massale sterven in 1984 een gevolg van doelbewust beleid van Mengistu Haile Mariam. De marxistische leider van de Derg, de junta in Ethiopië, liet inwoners verhongeren omdat zij rebellen in de noordelijke regio Tigray zouden steunen. Mengistu grendelde het gebied af voor journalisten. Toen een cameraploeg van de BBC beelden van de hongersnood uitzond, nam de druk toe op westerse regeringen en hulporganisaties om voedsel te leveren. Toen de hulp eenmaal arriveerde, misbruikte Mengistu een deel voor het financieren van de strijd tegen de rebellen.

Een van de rebellenleiders tegen wie Mengistu streed, was Meles Zenawi, de huidige premier van Ethiopië. Meles’ rebellen versloegen Mengistu in 1991. Onder Meles is de economie flink gegroeid. Het leger treedt nog op tegen regionale afscheidingsgroeperingen, maar intensieve strijd als medio jaren tachtig kent Ethiopië nu niet.

Een ander belangrijk verschil is dat landbouwgrond – waar ruim driekwart van de Ethiopiërs op leeft – niet langer het absolute eigendom is van de staat. Eeuwenlang was in Ethiopië de keizer, en daarna de marxist Mengistu, staatshoofd en grootgrondbezitter ineen. Tegenwoordig huren veel Ethiopiërs hun land van de overheid, wat de landbouweconomie ten goede komt. Tegelijkertijd komt puur privaat bezit nog altijd weinig voor, wat bijdraagt tot het huidige voedseltekort. Boeren produceren vaak alleen voor lokaal gebruik, langetermijninvesteringen blijven uit. Doordat grond niet particulier verkocht kan worden, blijven mensen noodgedwongen op het platteland leven, waar de grond uitgeput raakt.

Deze ontwikkeling wordt versterkt door de sterke bevolkingsgroei: Ethiopië telt ruim 80 miljoen inwoners, twee keer zo veel als in 1984. Meer in het algemeen is voedsel nog altijd relatief duur, sinds de prijzen vorig jaar wereldwijd scherp stegen. Dat is slecht nieuws voor het VN-voedselprogramma, dat probeert de crisis in de Hoorn van Afrika te bestrijden.

Volgens hulporganisatie Oxfam bewijst de geschiedenis van Ethiopië dat voedselhulp levens redt, maar mensen ook afhankelijk maakt. Om nieuwe hongersnoden te voorkomen, zijn meer structurele oplossingen nodig.

Het rapport van Oxfam staat op nrc.nl/buitenland