Bezwerende geluidswolken

De gitaristen van de non-lineaire rockbeweging spelen geen voorspelbare akkoorden meer, maar produceren een wolk van geluid. „Wat heeft het voor zin om je oude helden na te willen doen?”

De elektrische gitaar is een overzichtelijk muziekinstrument. Zes snaren, 21 vakjes voor de vingerzetting, twee of meer knoppen voor volume- en toonregeling. Beginnende gitaristen leren eerst het E-mineurakkoord. Twee vingers in het tweede vakje boven aan de hals, waar de snaren niet diep ingedrukt hoeven worden voor een bevredigend resultaat. De stap naar E-majeur is maar één vinger lang en binnen een uur speel je iets wat op een volwaardige rocksong lijkt. ‘Krautrock’ van Faust bijvoorbeeld, twaalf minuten ritmische magie met maar één akkoord.

Geoefende gitaristen bouwen een spiergeheugen op. Zonder nadenken vinden de vingers de juiste snaren en vakken voor het A-mineurakkoord, de C, de D, de iets moeilijker barrégreep van het F-akkoord en de verlossende E. Hoera, daar klinkt het vertrouwde intro van ‘House of the Rising Sun’! In het begin krijg je er spierpijn van, maar na een tijdje oefenen gaat het automatisch. Speel de G, de F en de C in het juiste tempo met de versterker op tien en daar heb je ‘Sister Ray’ van The Velvet Underground, zeventien minuten grensverleggende rockhistorie in een handomdraai.

Duizenden, zo niet tienduizenden gitaristen leerden de kneepjes van hun kunst via het bovenstaande traject. Een eenvoudig bluesschema leidt al snel tot Chuck Berry’s blauwdruk voor rock-’n-roll in ‘Roll over Beethoven’. Akkoordenschema’s hebben hun eigen logica; ze volgen lineaire patronen die in hun naakte essentie meestal terug te voeren zijn op de drie akkoorden van de blues. Het Engelse punktijdschrift Sideburns maakte het makkelijk voor muzikanten in de dop. Het blad publiceerde blokschema’s van het E-, A- en G-akkoord en voegde eraan toe: „Now form a band”.

Een nieuwe lichting van Amerikaanse muzikanten verzet zich tegen die rechtlijnige manier van denken. Noise willen ze maken, zonder de restrictie van voorgeschreven patronen of overbekende akkoordenschema’s. Geen ongenuanceerd lawaai maar snoeiharde geluidssculpturen, waarbij de gitaren eerder als toongeneratoren dienen voor hun effectpedalen dan als gemakkelijk gereedschap om oude voorbeelden te imiteren. De groepen Health en No Age uit Los Angeles bevinden zich in de voorhoede van deze non-lineaire rockbeweging. De muziek voert ze naar plekken waar geen andere rockgroepen zich ooit gewaagd hebben. Hun gitaren zijn slagwapens, vuurbakens, windvanen. Ook als de instrumenten onaangeroerd op de heup van de muzikanten hangen, produceren ze geluid.

Zang en teksten zijn ondergeschikt in de muziek van de viermansgroep Health, die onlangs in Nederland was voor twee daverende concerten. Op het nieuwe album Get Color is de zang praktisch onverstaanbaar ingebed in galm. De stem van zanger/gitarist Jake Duzsik fungeert als een abstract muziekinstrument dat bijdraagt aan de bezwerende geluidswolken. „We hebben overwogen om de teksten af te drukken”, zegt Duzsik, „maar dat zou afdoen aan de esthetische kwaliteit van onze cd-verpakking. De vormgeving van onze albumhoezen en T-shirts is een essentieel onderdeel van de sfeer die we willen oproepen. Get Color is een soort manifest; een oproep om meer kleur te brengen in rockmuziek die wat ons betreft grijs was geworden. We houden wel degelijk van invloedrijke groepen als Led Zeppelin, Black Flag en My Bloody Valentine, maar wat heeft het voor zin om je oude helden na te willen doen? Zoals er vroeger ‘let’s rock!’ werd geroepen als je naar een opwindend concert ging, zo roepen wij nu ‘get color!’ om aan te geven dat wij een nieuw soort rockmuziek maken.”

Health en het duo No Age kwamen voort uit de muziekscene rond undergroundclub The Smell in Los Angeles. Ook de groepen Abe Vigoda en Mika Miko behoren tot hun cirkel, hoewel die in een traditioneler rockband-stramien passen. „The Smell heeft een bijna legendarische status gekregen”, zegt Duzsik, „terwijl het voor ons niet meer was dan een lokale ontmoetingsplaats. Los Angeles is een stad die veel artiesten aantrekt. De meesten hebben ambities in de filmindustrie of willen bands oprichten die lijken op Guns’N Roses. Een echte undergroundscene bestaat er nauwelijks. The Smell is helemaal niet het mythische stinkhol in de geest van CBGB’s, dat veel mensen ervan willen maken. Het is een kale pijpenla waar bands spelen en waar je niet eens alcohol kunt drinken, want dat mag niet van de politie. In Seattle, waar ik oorspronkelijk vandaan kom, heb je veel ruigere tenten. Voor ons was het vooral een plek waar we andere bands troffen die net als wij experimenteerden met nieuwe toepassingen van elektronica in rockmuziek. No Age en wij klinken beslist niet hetzelfde, maar onze uitgangspunten komen overeen in die zin dat we naar muzikaal experiment streven. We willen bewijzen dat je toegankelijke popmuziek kunt maken, die niet in ouderwetse patronen blijft hangen.”

No Age, die het album Nouns van vorig jaar laat volgen door de EP Losing Feelings, is net als Health een groep die pas tot volle bloei komt in de energie-uitbarstingen van hun optredens. Drummer en zanger Dean Spunt is de menselijke stoommachine die de muziek laat razen en knallen. Gitarist Randy Randall gebruikt de veelal op zijn heup bengelende Gibson SG om snaren in trilling te brengen en tonen te genereren. Gebogen over de enorme uitstalling van elektronica op de grond laat hij ze vervormen, piepen, pruttelen en gonzen. Samen veroorzaakt het tweetal een meeslepende decibellenstroom waarin zich diep onder de oppervlakte de contouren van melodieën en songs aftekenen. Hun optredens kennen geen pauzes maar denderen onstuitbaar voort, in een spanningsboog die publiek en muzikanten de adem beneemt.

Voor No Age en Health zijn hun cd’s nog maar het beginpunt van de krachttoeren die ze op het podium uithalen. Bij Health gaat de zoektocht naar een nieuw klankenspectrum verder dan de manipulatie van instrumenten door elektronica. Bassist John Famiglietti hanteert een microfoon die hij afwisselend voor de gitaarversterkers en de basdrum houdt. Daarmee veroorzaakt hij golven van pulserende feedback die op gecontroleerde wijze onderdeel worden van het totaal. Hij danst als een sjamaan, met wild wapperende haren en de basgitaar meebewegend op zijn rug.

Famiglietti is de eigenlijke frontman, terwijl Duzsik alleen roboteske bewegingen maakt wanneer hij niet aan de zangmicrofoon is gekluisterd. Een vloedgolf van geluid overspoelt het publiek, terwijl drummer Benjamin Miller en gitarist Jupiter Keyes opgaan in hun hypnotische ritueel. Ook bij Health vallen geen stiltes; de muziek bouwt naar een climax en eindigt in en berustend gezoem na de krachtsexplosie.

De performance van Health spat van het podium, in beweging en geluid. Jake Duzsik realiseert zich dat zoveel energie moeilijk op een studioalbum te vangen is. Naast de reguliere groepsalbums brengt Health compilaties uit van hun muziek in remixen van bevriende muzikanten en deejays, voor een danslustig publiek dat niet per definitie naar hun optredens komt. Debuutalbum Health (2007) werd bewerkt tot het dansbare Health/Disco en ook van Get Color staat binnenkort een remixalbum op stapel. Hun liefde voor elektronica, zegt Duzsik, is als vanzelf aan komen waaien. „Het begint met een gitaarpedaal dat een grappig geluid veroorzaakt. Gaandeweg kom je erachter dat remixers wonderen kunnen verrichten met muziek die op zichzelf niet meteen tot dansen uitnodigt. We moedigen dat aan, want muziek en dans horen onlosmakelijk bij elkaar.”

Als gitarist is hij vooral geïnteresseerd in de nieuwe mogelijkheden die het elektronische tijdperk hem biedt. „Als je een akkoord aanslaat en je laat het volgen door een ander akkoord, wordt het al snel een rocksong. Mensen spitsen de oren: waar heb ik dit eerder gehoord? Ik ga uit van losse snaren en laat ze vrijuit resoneren. Ondertussen zoek ik middelen om het geluid op zo veel mogelijk verschillende manieren te manipuleren. De wisselwerking tussen vier muzikanten die tot experimenteren bereid zijn, maakt dat we op goede avonden de ruimte in gelanceerd worden.”

‘Get Color’ van Health is uitgebracht door Lovepump United/V2. ‘Losing Feeling’ van No Age verschijnt via Sub Pop/Konkurrent.