'Antichrist' laat niemand onberoerd

Drie literaire auteurs hebben we gevraagd om een stuk te schrijven over de nieuwe film van Lars von Trier, Antichrist. Alle drie kwamen ze met zeer persoonlijke stukken. Maria Barnas schrijft over eigen angst. Frank Starik over verdriet in zijn eigen, naaste omgeving. Saskia de Coster over haar vérgaande ontreddering na het zien van de film. Het is overduidelijk: Antichrist laat niemand onberoerd. Alleen dat al maakt Antichrist tot de film van het jaar.

Er is een tijd geweest in de geschiedenis van het filmbedrijf, dat publiek naar de bioscoop werd gelokt met de belofte van onheil. Heel goed mogelijk dat het u straks als toeschouwer te veel wordt, zeiden advertenties bij een griezelfilm dan. Maar vreest niet: er is een dokter bij de hand. En vertel vooral niet aan uw vrienden of kennissen over de inhoud van deze film. De bedoeling van deze verkoopstrategie was dat de toeschouwer van de jaren vijftig, overmoedig, een kaartje zou kopen in de gedachte: ‘ik ben flink genoeg, ik kan daar wel tegen’.

Antichrist is de eerste film waarbij ik werkelijk heb gedacht dat enige nazorg bij de uitgang van de zaal misschien een goed idee zou zijn, en dan niet als verkooptruc. Tot op heden heb ik niemand ontmoet die niet min of meer geschokt op straat stond, na de film te hebben gezien. Zelf had ik ongeveer anderhalf uur nodig om de eerste allerakeligste indrukken van mij af te schudden.

En dan beginnen de vragen: wat heeft Von Trier eigenlijk gemaakt? Een misogyne catalogus van vrouwenangst bij mannen? Een feministische variatie op het thema van de femme fatale, die het patriarchaat in de val lokt en vernietigt? Of, wat de titel zou kunnen doen vermoeden, een theologisch traktaat over berouw na de zonde, de macht van het Kwaad en de natuur als vijandige kracht? In een vraaggesprek met Coen van Zwol komt Lars von Trier over deze vragen zelf aan het woord.

Von Trier is erin geslaagd om het slagveld dat de meesten van ons uit ervaring kennen – dat tussen man en vrouw – te laten zien in een vorm waarvan we weten, of vermoeden dat een relatie die kan aannemen: de hel. Hij doet dat – zacht uitgedrukt – met nogal plastische middelen, maar toch is Antichrist geen realistische film. Juist het feit dat de filmer de handeling naar een symbolisch, metafysisch niveau tilt, neemt bij de toeschouwer de laatste verdedigingslinies weg.

U bent dus gewaarschuwd. Een goede raad: gooi dit Cultureel Supplement na lezing niet weg, maar bewaar het om nog eens na te lezen nadat u Antichrist hebt gezien – dat kan vanaf donderdag volgende week in de bioscoop. Wellicht dat de wetenschap dat u niet alleen staat in uw verwarring, angst, verdriet en onlust, u kan helpen weer een beetje bij uw positieven te raken. Want er is straks geen dokter in de zaal. Hoogstens een oude krant.

Wilt u reageren op de inhoud van dit CS? Mail dan naar cs@nrc.nl of schrijf naar CS, Postbus 8987, 3009 TH Rotterdam.