Alles voor de waarheid

Dvd Film

The John Cassavetes Collection

6 dvd’s €49,99 * * * *

Filmcriticus Pauline Kael doopte haar pen doorgaans in gal als ze een film van John Cassavetes besprak. Bij A Woman under the Influence, een van zijn schaarse kassuccessen, wuifde ze de fenomenale hoofdrol van Cassavetes’ echtgenote Gena Rowlands als volgt weg: „Niets wat zij doet is memorabel, want zij doet zo veel.”

Huisvrouw Mabel is een knoop van angst en onzekerheid, zo hysterisch bezig normaal te zijn dat haar onbeholpen echtgenoot Nick haar in een gesticht plaatst. Rowlands acteren is excessief, haar gezicht een draaikolk van golvende wenkbrauwen, trekkende mondhoeken en knipperende ogen. „Omdat ze niet kan zeggen wat haar dwarszit, uit haar lichaam dat in tics, dwangmatige knorgeluidjes, gebaartjes”, zei Rowlands over Mabel.

A Woman under the Influence uit 1974 is mijn favoriet in The John Cassavetes Collection, een selectie uit het werk van de Amerikaanse ‘vader van de onafhankelijke film’. Cassavetes (1929-1989) was een hyperenergieke acteur die alles beter wist, dus regisseur werd. Buiten het studiosysteem, met eigen middelen en vriendenclan.

Bij Cassavetes was acteren alles. Karakter domineerde plot, acteurs moesten de ‘waarheid’ in hun rol vinden. De rest – mise en scène, belichting, camerawerk – stond geheel in dienst van die zoektocht naar ‘waarheid’. Cassavetes’ ruige, primitieve stijl met schoudercamera die in en uit focus springt, zijn onlogische, springerige montage: het was deels anti-establishment, deels amateurisme. Hij werkte aanvankelijk niet eens met cameraman of editor: wie rondliep, nam de camera op zijn schouder of sloeg aan het knippen.

Martin Scorsese zegt dat Cassavetes’ ensemblefilms Shadows (1959) en Faces (1968) invloed hadden doordat ze überhaupt gemaakt werden. De doe-het-zelf mentaliteit werkte aanstekelijk. Het ging om wát Cassavetes deed, minder om hoe hij dat deed. Zijn vroege films zijn een lange zit; iedereen heeft het zo druk met zichzelf dat je je als kijker teveel voelt.

In de jaren zeventig werd zijn anti-esthetiek een stijlvorm en nam Cassavetes meer controle over zijn films. Ze kregen plot, ritme en focus, het werd helder wie de hoofd- en bijrol speelde. Het acteren bleef excessief, en of het je meesleept is uiterst persoonlijk. Ik val als een blok voor Rowlands in A Woman under the Influence: een ander vindt het hysterisch gedoe.

De Cassavetes-box is een ontdekkingsreis door een weerbarstig oeuvre. Heel mooi uitgegeven, met twee serviele documentaires, waarvan een Franse uit de jaren zestig iets laat zien van Cassavetes’ charisma.