VS stellen Polen gerust met raketbelofte

De Poolse premier is blij met Amerikaanse raketten. Maar volgens critici houdt Washington Warschau een wortel voor. „Militair is het belang minimaal”.

Polen doet nog mee op het wereldtoneel. Dat was de boodschap die de Amerikaanse vicepresident Joe Biden gisteren in Warschau afleverde, samen met een nieuw voorstel om in 2015 Amerikaanse raketten op Poolse bodem te plaatsen. Het ging er in als zoete koek. Zijn gastheer, premier Donald Tusk, glimlachte van oor tot oor. „We waarderen het ten zeerste”, zei Tusk, „dat Polen wordt gezien als een land dat een bijdrage in de wereld kan leveren”.

De Polen twijfelden daar namelijk aan. Vorige maand zette de Amerikaanse president Barack Obama een punt achter een omstreden militair project van zijn voorganger Bush. Met onderscheppingraketten in Polen en een radarstation in Tsjechië zou een schild worden gebouwd tegen inkomende projectielen uit ‘schurkenstaten’ als Iran. Obama zag hiervan af, omdat het project duur en inefficiënt was en bovendien Rusland, waarmee hij betere relaties wil, een doorn in het oog. Moskou juichte.

Warschau reageerde geïrriteerd, niet in de laatste plaats omdat het Amerikaanse besluit op 17 september viel, de dag dat Polen de sovjetinvasie in 1939 herdacht. Die diplomatieke blunder gaf verder voeding aan het schrikbeeld van een passief Amerika dat het voormalige Oostblok overlaat aan de grillen van een imperialistisch Rusland. Twintig jaar na de val van het communisme voelden de Polen zich in de steek gelaten door het land dat zij zien als hun belangrijkste militaire bondgenoot.

Biden, die vandaag verder reist naar Tsjechië en Roemenië, was gisteren in Polen om de schade te herstellen. Hij benadrukte dat de VS nog steeds geloven in het raketschild, zij het op een andere manier. In het project van Bush draaide het om tien zware raketten op een vaste plek in Polen, in dat van Obama om een aantal raketten van het type SM-3, die mobieler en goedkoper zijn en zich reeds hebben bewezen. „Laat er geen misverstand over bestaan, onze toewijding aan Polen is onverminderd”, zei Biden.

Een akkoord is er nog niet en over het aantal raketten heerst onduidelijkheid, maar de Polen toonden zich meer dan tevreden met de intentie. „We zijn bereid om mee te doen aan dit project op de noodzakelijke schaal”, zei Tusk – zichtbaar geroerd door de woorden van Biden, die Polen een Oost-Europese „kampioen”, een „voorbeeld voor de wereld” en „een van onze belangrijkste bondgenoten” noemde (en Tusk per abuis met „meneer de president” aansprak).

Toch heerst er onder Poolse defensie-experts twijfel over het nieuwe project. „Het is vooral een diplomatieke geste, bedoeld om de misverstanden van de laatste tijd weg te nemen”, zegt Maria Wagrowska van het Centrum voor Internationale Relaties in Warschau. „Militair gezien is het belang ervan minimaal.” Haar collega Artur Bilski vindt dat Washington de Polen „luchtkastelen” voorspiegelt en pleit voor een grondige herziening van het Poolse buitenlandbeleid.

Bilski ziet het schild van Obama vooral als „een wortel” om de Polen in Afghanistan te houden. De twijfel onder Amerikaanse bondgenoten, waaronder Polen, over een oorlog die volgens menigeen al verloren is, groeit. „Als Warschau toehapt”, schrijft Bilski in een opiniestuk, „zitten Poolse soldaten straks nog in Afghanistan tot 2015.” Dat is het jaar waarvoor de stationering van de SM-3-raketten in Polen gepland staat. Obama is dan misschien alweer weg. Polen zou er volgens Bilski beter aan doen veiligheidsgaranties binnen Europees verband te zoeken.

De Polen zijn onzeker. Eeuwenlang was hun land een slagveld voor omliggende grootmachten. Napoleon, Hitler en Stalin trokken hier voorbij. Aan het diepgewortelde gevoel van onveiligheid moest in 1999 een einde komen, met de Poolse toetreding tot het militaire bondgenootschap NAVO. Maar na tien jaar zit de NAVO nog steeds verschanst in West-Europa. De belangrijkste infrastructuur van het bondgenootschap ligt dáár en niet in Midden-Europa. De Amerikaanse militaire aanwezigheid in Polen zou die leemte moeten vullen.

Naast het raketschild had Bush ook een Amerikaanse basis gepland in het noorden van Polen. Met de SM-3’s van Obama is dat niet meer zeker: het is een mobiel systeem dat zo kan worden ingevlogen of weggehaald. Biden hield zich hierover op de vlakte. Analist Wagrowska is gematigd enthousiast. De Poolse luchtverdediging, zegt zij, is een gatenkaas – uitsluitend gericht op vliegtuigen, niet op raketten. „Maar het is een eerste stap in de goede richting”, zegt ze.

Zij verwacht ook niet dat het project gebruikt zal worden als wisselgeld voor een langer Pools verblijf in Afghanistan. Daarvoor is er te veel gebeurd: in Irak liepen de Polen enthousiast achter de VS aan, nadat hen was beloofd dat het Poolse leger met Amerikaanse hulp zou worden gemoderniseerd en dat Poolse bedrijven zouden mee profiteren van de Iraakse wederopbouw. Daar kwam vrijwel niets van terecht. „De VS zullen met meer moeten komen om ons in Afghanistan te houden”, zegt Wagrowska. „We hebben onze lessen geleerd.”