Retourtarief met ov-chipkaart zelf te bepalen

Drie weken na de invoering van de OV-chipkaart bij NS, blijken er lekken te zitten in het systeem.

In de metro en in veel trams en bussen is het betaalsysteem er al een tijd. Sinds begin deze maand kan ook bij de Nederlandse Spoorwegen met een ov-chipkaart worden gereisd. Dat systeem blijkt niet waterdicht.

Er zijn zeker twee lekken, waardoor een reiziger flink minder voor de reis kan betalen. Zonder de pas te hoeven kraken en zonder bang te hoeven zijn voor de conducteur. Feitelijk is sprake van oplichting, maar de conducteur kan dat niet zien.

NS gaat ervan uit dat de reiziger incheckt op het vertrekstation en uitcheckt op het station van aankomst. In- en uitchecken gebeurt nu bij paars-witte zuilen. Op 115 van de 381 NS-stations worden toegangspoortjes neergezet, die in de toekomst alleen nog opengaan als de reiziger er een ov-chipkaart tegenaan houdt. Maar die poortjes blijven vermoedelijk nog enkele jaren ongebruikt, totdat het papieren treinkaartje is afgeschaft en iedereen met de chipkaart reist.

Het eerste lek in het systeem is de mogelijkheid te reizen met twee anonieme (niet op naam gestelde) kaarten. Bijvoorbeeld op het traject Rotterdam-Amsterdam-Rotterdam [zie illustratie]. Op station Rotterdam Centraal houdt de reiziger pas A tegen een incheckzuil en stapt in de trein. De conducteur komt langs. De reiziger toont zijn geldige pas A. In Amsterdam loopt hij zonder uitchecken het station uit.

Als hij die dag zijn terugreis begint, checkt de reiziger op Amsterdam CS bij de zuil in met pas B. Komt de conducteur nu langs, dan heeft de reiziger wederom een geldige kaart.

Op het laatste station vóór Rotterdam, Schiedam Centrum, checkt de reiziger beide passen uit op het perron. De zuil registreert voor pas A een reis van Rotterdam Centraal naar Schiedam: 1,80 euro.

Op pas B is het traject van Amsterdam CS naar Schiedam afgelegd: 12 euro. De reiziger wacht drie minuten totdat hij opnieuw mag inchecken met een van beide passen: die onderbreking is ingebouwd om per ongeluk uitchecken en misbruik te voorkomen. De reiziger neemt de volgende trein naar Rotterdam Centraal. Daar checkt hij uit voor dit laatste stukje: opnieuw 1,80 euro.

Zo betaalt de reiziger slechts 15,60 euro in plaats van 24,70 euro voor een traditioneel dagretour Rotterdam-Amsterdam. Hij houdt 9,10 euro in z’n zak. Dat is 37 procent voordeel, terwijl de reis hem met de tussenstop in Schiedam nog geen 5 minuten extra kost. Hij hoeft alleen even te wachten op de volgende trein naar Rotterdam Centraal. Heeft hij een kortingskaart, dan kan hij die gebruiken voor het lange traject (pas B) en de anonieme ov-chipkaart als pas A.

De ‘winst’ uit dit lek kan theoretisch oplopen tot een kleine twintig euro, voor wie bijvoorbeeld op een dag heen en weer reist tussen Tilburg en Groningen. Vooral bij reizen in de Randstad, waar veel manieren zijn om snel van het op één na laatste station op het station van bestemming te komen, verdient de tussenstop zich snel terug. Op korte trajecten wordt de winst kleiner.

Forensen die elke dag dezelfde trein nemen, kunnen nog op een tweede manier frauderen. Het vergt wat organisatie, maar op een traject van maximaal 25 minuten loopt de winst voor twee samenwerkende reizigers op tot 50 procent. Stel: reiziger X moet elke dag van Amsterdam CS naar Amsterdam Holendrecht. Reiziger Y moet elke dag van Amsterdam Holendrecht naar Amsterdam CS. X en Y kennen elkaar, bijvoorbeeld via een website voor treinreizigers.

X gaat naar zijn werk en neemt om 8.17 uur de trein van Amsterdam Holendrecht naar Amsterdam CS. Daar komt hij aan om 8.36 uur. Op het station geeft hij Y zijn nog ingecheckte ov-chipkaart. Y neemt om 8.49 uur de trein van Amsterdam CS naar Holendrecht, waar hij om 9.04 uur aankomt en uitcheckt met de pas van X. Omdat dit binnen een uur gebeurt, beschouwt NS de houder van de pas niet als reiziger, maar als ‘uitzwaaier’ en boekt daarom nul euro af van de kaart. X heeft dus gratis gereisd, Y betaalt gewoon voor het traject. Gaan hun werkschema’s gelijk op, dan kunnen X en Y de procedure ’s middags omgekeerd herhalen.

Een woordvoerder van NS noemt de lekken „leerzaam”. Het bedrijf gaat kijken hoe het eerste lek kan worden gedicht. „Voor het tweede lek moet de reiziger wel een logistiek circus organiseren. Dat soort fraude bestaat nu ook al.” NS benadrukt dat geen enkel systeem waterdicht is. „En in de overgangsperiode van deze kaartsoort naar de andere zijn de controlemogelijkheden nu eenmaal beperkter.”

Tot slot nog een trucje, dat geen geheim is, maar dat veel mensen nog niet kennen. Wie een enkeltje koopt dat – zonder korting – duurder is dan 22 euro, is nu al (veel) goedkoper uit met een ov-chipkaart dan met een papieren kaartje. Wie van Vlissingen naar Groningen reist, betaalt voor een papieren kaartje 34 euro. Met een chipkaart is dat 22 euro.

Omdat de NS het retourtarief gaat afschaffen, worden de enkeltjes de komende jaren ter compensatie stapsgewijs goedkoper. De prijzen van kaartjes waarvoor het maximumdagtarief geldt, heeft NS nu al verlaagd tot 22 euro. Een voordeel dat reizigers moet verleiden over te stappen op de ov-chipkaart.