Rechter buigt zich over bloedpaspoort

Nieuwsanalyse

Schaatsster Claudia Pechstein werd als eerste sporter positief bevonden op basis van haar bloedpaspoort. Deze week vecht ze haar schorsing aan.

Zelden zal een sporter zo blij hebben gereageerd op een dopingcontrole als begin deze week Claudia Pechstein in Berlijn. „Blijkbaar houdt de ISU (de internationale schaatsbond, red.) het voor mogelijk dat Claudia weer snel mag starten”, zei manager Ralf Grengel namens de Duitse schaatsster. „Waarom zouden ze anders nog zo’n test uitvoeren?”

Vandaag en morgen dient bij het internationaal sporttribunaal CAS in Lausanne een rechtszaak die Pechstein (37) en de Duitse schaatsbond aanspanden tegen de ISU. Op 3 juli maakte de ISU bekend dat de meervoudig olympisch en wereldkampioene op doping was betrapt. Pechstein scoorde op 6 februari bij een bloedcontrole vlak voor het WK allround in Hamar een teveel aan jonge bloedcellen (reticulocyten), wat kan duiden op het gebruik van het verboden hormoon epo dat de aanmaak van rode bloedcellen en daarmee de zuurstofopname stimuleert. Volgens de ISU was het de veertiende keer sinds 2000 dat ze hiermee boven de cruciale grens zat. De bond schorste de Europees kampioene voor twee jaar.

Pechstein – de meest succesvolle Duitse sporter bij Olympische Winterspelen – houdt haar onschuld vol en wordt hierin gesteund door de Duitse schaatsbond en het Duits olympisch comité (DOSB), dat zich in juli direct „verbijsterd” toonde over de beslissing van de ISU. Opvallend: de voorzitter van het DOSB, Thomas Bach, maakt tevens deel uit van de beroepscommissie van het CAS. Hij laat de zaak-Pechstein echter over aan drie collega-rechters.

Pechstein is als eerste sporter veroordeeld op basis van haar bloedpaspoort. Begin dit jaar werd een nieuwe code van het wereldantidopingagentschap WADA van kracht, die bepaalt dat afwijkende waarden in het bloedpaspoort afdoende bewijs kunnen zijn voor dopinggebruik, ook al worden in het bloed geen verboden stoffen aangetroffen. De ISU is de eerste bond die een sporter schorst op basis van dergelijk indirect bewijs. Ter vergelijking: de internationale wielerunie UCI noemde de bloedwaarden van de Nederlandse renner Thomas Dekker verdacht, maar veroordeelde hem pas op basis van een hertest van een urinemonster uit 2007.

Grote sportbonden, het Internationaal Olympisch Comité (IOC) en het WADA volgen met argusogen de strijd van de ISU tegen Pechstein. De relatief kleine schaatsbond heeft weinig ervaring met dopinggevallen. Toch was schaatsen in 2000 de eerste sport die systematisch bloedprofielen verzamelde. Al vertoonde de meetapparatuur dat jaar kuren tijdens de WK afstanden in Nagano, waar bij een aantal schaatsers in eerste instantie een verdacht hoge hematocrietwaarde werd gevonden.

Sindsdien werd geen enkele schaatser betrapt op het gebruik van bloedtransfusies of epo. Komt deze vorm van doping niet voor? Pechstein wijst op haar website (www.claudia-pechstein.de) op een passage in het ISU-reglement, waarin staat aangegeven wat te doen bij een teveel aan jonge bloedcellen: „Wij adviseren de teams om de rijder terug te trekken om media-aandacht te voorkomen, omdat terugtrekken niet per se bedrog hoeft te betekenen.”

De ISU stelde na de eerste dag van het WK in Hamar het Duitse team op de hoogte van de te hoge waarde, Pechstein meldde zich ziek af voor de tweede dag. Zij beweert dat de ISU haar heeft aangeboden de zaak in de doofpot te stoppen als zij haar carrière zou beëindigen. De ISU ontkent dit.

Saillant detail: de Duitse schaatsster Daniela Anschütz-Thoms (34) reed in het weekeinde voorafgaand aan het WK sterk bij de World Cup in Erfurt, maar meldde zich al op dinsdag met een griep af voor Hamar. „Wij hebben met deze zaak niets van doen”, zei vorige week haar trainer Stephan Gneupel, die in het verleden ook Gunda Niemann begeleidde. „Pechstein is Berlijn, wij zijn van Erfurt.” De Duitse bond, geleid door Berlijner Gerd Heinze, staat officieel achter Pechstein. Maar achter de schermen spelen oude Oost-West-tegenstellingen. Vice-voorzitter van de ISU is de ‘West-Duitser’ Gerd Zimmermann.

In het kamp-Pechstein wijst men op de vreemde manier waarop de affaire bekend werd. Oud-schaatsster en NOS-commentator Ria Visser uitte al bij de wereldbekerfinale in Salt Lake City op tv de beschuldiging van doping. Volgens de Duitse media lekte de ISU-vertegenwoordiger in Hamar, de Nederlander Jan Dijkema.

Inhoudelijk gaat de strijd bij het CAS om de bewijskracht van de bloedwaarden. De advocaten van Pechstein wezen al op de mogelijkheid van een natuurlijke oorzaak van de hoge waarden. Ook zou de testapparatuur niet betrouwbaar zijn. Deskundigen als de Nederlandse chemicus, chemometrist en methodoloog Klaas Faber en dopingdeskundige Douwe de Boer wijzen erop dat de cijfers uit een bloedpaspoort niet alles zeggen over dopegebruik. Harm Kuipers, lid van de medische commissie van de ISU en in Hamar verantwoordelijk voor de dopingcontroles, is ervan overtuigd dat de cijfers wél voldoende bewijs vormen.

Wat het CAS ook zal beslissen, de schaatssport kan alleen maar verliezen.