Geef webpiraten meer ruimte

Webpiraten weten hoe ze geld moeten verdienen met online muziek en films. De ‘creatieve’ industrie moet met hen samenwerken, zegt Arnoud Engelfriet.

Een moedige keus. Zo noemde het hoofdredactioneel commentaar van 16 oktober de aanbevelingen van het recente rapport van de Kamercommissie onder leiding van Tweede Kamerlid Arda Gerkens (SP) over muziek- en filmdistributie. Schaf alle heffingen af, verbied het downloaden van illegaal aanbod, handhaaf dat verbod streng en moedig de industrie aan om met nieuwe modellen te komen. Het rapport-Gerkens is echter allerminst moedig; het herhaalt decennia-oude standpunten die ons geen stap vooruit hebben geholpen. Het is tijd voor een echt moedige stap: erken dat ook anderen dan de auteursrechthebbende rechten hebben en mogen profiteren van creatieve werken als zij daaraan een zinvolle bijdrage leveren.

Alleen de eigenaar beslist, luidt al jaren het motto in auteursrechtenland. Onder dat motto zijn alle technologische innovaties op het gebied van muziek- en filmdistributie de nek omgedraaid. Dat was al zo toen de entertainmentindustrie de introductie van de videorecorder vertraagde, en dat is nog steeds zo. Goed, afgezien van de iPod en iTunes dan, maar die vernieuwingen zijn de verdiensten van het ijzerenheinig doorzetten van Apple-oprichter Jobs. Ondanks, niet dankzij, de muziek- en filmindustrie nam de elektronische muziekwinkel van Apple een grote vlucht. Maar andere initiatieven? Kapot geprocedeerd of doodgebloed bij gebrek aan legaal aanbod.

Het beroemde – volgens de industrie: beruchte – Napster verzon een prachtige manier om muziek snel digitaal te kunnen verspreiden. Natuurlijk, hier was sprake van inbreuk, maar de techniek bood een schitterende kans voor de industrie om geld te verdienen: vraag abonnementsgeld voor de dienst, toon advertenties of stuur achteraf rekeningen per uitgewisseld liedje. De reactie? Naar de rechter, sluiten die tent.

Onlangs moest Bittorrent-platform Mininova van de Utrechtse rechter zijn site schonen van illegaal aanbod. De site haalde meer dan een miljoen euro aan omzet in 2007, vergelijkbaar met wat volgens diverse bronnen The Pirate Bay uit Zweden verdient met zijn ‘torrents’ voor populaire films en muziek. Met deze verwijzingen wordt structureel geprofiteerd van schendingen van auteursrechten, heet het dan. Maar de vraag hoort dan te zijn: waarom kunnen zij wél miljoenen verdienen met online-inhoud, en de industrie niet?

Misschien komt de industrie liever met eigen initiatieven? Dat valt vies tegen. De Nederlandse Vereniging van Producenten en Importeurs van beeld- en geluidsdragers (NVPI, branchevereniging van de entertainmentindustrie) verwees tijdens het Kamerdebat over het rapport-Gerkens naar maar liefst negentien legale filmsites. Maar wie gaat kijken wat daar zoal legaal wordt aangeboden, wordt geconfronteerd met een aanbod dat armzaliger is dan de drie-voor-een-tientje-bak met dvd’s bij de Blokker. Geen populaire films, geen actuele tv-series te bekennen. Is het gek dat mensen dan naar de ‘illegalen’ overstappen?

En op die paar sites waar dan wel films of muziek gekocht kan worden, is digitaal rechtenbeheer (DRM) aan de orde van de dag. Als idee is DRM best slim: gebruikers kunnen kiezen welke rechten zij zouden willen afnemen, en de eigenaar kan daar een prijs aan koppelen. Wie even snel een muziekje wil luisteren, koopt een goedkope eenmalige licentie, en wie een film permanent in Blueray-formaat op de harde schijf wil kunnen houden, moet diep in de buidel tasten. Dat klinkt eerlijk en rechtvaardig. Helaas blijkt de praktijk van nu anders: men krijgt vrijwel niets en moet daarvoor fors betalen.

En als de industrie zich bedenkt over die licentie, dan wordt deze simpelweg ingetrokken en is de gebruiker ‘zijn’ film kwijt. Dat bleek uit een recent incident waarbij internetboekhandel Amazon op afstand een e-book wiste van alle e-readers van het eigen merk Kindle, omdat de rechten niet goed geregeld zouden zijn. (Ironisch genoeg was het boek in kwestie trouwens 1984 van George Orwell.)

De enigen die tot nu toe hebben laten zien hoe je geld kunt verdienen met films en muziek online, zijn die vermaledijde internetpiraten. Het wordt tijd om deze partijen meer ruimte te geven: laat zien hoe het kan, en deel – vrijwillig of verplicht – de inkomsten met de industrie. Daarvoor zijn mogelijkheden te over, zoals de al genoemde advertenties, abonnementen. Of houd bij wat er wordt gedownload, en betaal achteraf per uitgewisseld nummer.

Deze en andere verdienmodellen moeten worden gestimuleerd. En dat gebeurt niet als we op de ‘creatieve’ industrie blijven wachten.

Mr. ir. Arnoud Engelfriet is ICT-jurist, octrooigemachtigde en partner bij ICTRecht, een juridisch adviesbureau in Amsterdam. Hij is daarnaast secretaris van de stichting Copyright en Nieuwe Media, die zich inzet voor een gebalanceerder auteursrecht.

Een andere reactie op het rapport-Gerkens staat op voice-info.nl, brancheorganisatie van collectieve beheersorganisaties voor auteurs- of naburige rechten.