Verslechtering arbeidsmarkt gaat langzaam

De werkloosheid loopt lang niet zo hard op als het CPB eerder voorspelde en er zijn nog altijd vacatures. „Zelfs in tijden van crisis vinden duizenden mensen weer een nieuwe baan.”

„Het is geen topbaan, maar ik ben in elk geval weer aan het werk.” Ricardo Scholten (21) zegt het met een stralende lach. Lang heeft hij niet hoeven zoeken. Ook bouwkundige Michiel van Lin (22) vond na een korte periode van werkloosheid snel weer een nieuwe baan bij een adviesbureau. Net als Mariëlle Derksen (25). Zij zat sinds juni werkloos thuis, maar begon vorige week als groepsleidster bij een crèche in de buurt. „Heerlijk om weer aan de slag te zijn”, zegt Derksen. „Ik werd een beetje neurotisch van het niksdoen.”

Een maand geleden deden ze hun verhaal: drie jongeren op zoek naar een baan. Derksen zat zonder werk, nadat haar tijdelijke contract bij een kinderdagverblijf niet werd verlengd. Van Lin raakte door de crisis zijn baan kwijt bij een constructiebureau, Scholten „rommelde wat aan” met losse klusjes en zocht werk met meer vastigheid. Alle drie waren ze optimistisch over hun kansen, maar de omstandigheden leken niet ideaal. Ze moesten immers op zoek naar een nieuwe baan in een periode van oplopende werkloosheid en dalende vacatures.

Volgens de voorspellingen die het Centraal Planbureau (CPB) een maand geleden nog deed bij de presentatie van de Miljoenennota van het kabinet, zou de werkloosheid dit jaar in rap tempo oplopen naar 5,25 procent van de beroepsbevolking, ofwel 410.000 mensen, met een jaargemiddelde van 405.000 werklozen.

Maar wie de gisteren gepubliceerde werkloosheidcijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) bekijkt, ziet dat het zo’n vaart nog niet loopt. De werkloosheid steeg de afgelopen maand met 10.000, waardoor de teller nu op 394.000 werklozen staat. Dat zijn er weliswaar 110.000 meer dan een jaar geleden, maar het gaat niet zo snel als het CPB voorspelde.

„Om tot een jaargemiddelde van 405.000 werklozen te komen, moeten er eind dit jaar 528.000 mensen werkloos zijn”, zegt econoom Michiel Vergeer van het CBS. „Dat betekent dat er vanaf nu elke maand 40.000 werklozen bij zouden moeten komen. Dat gaan we waarschijnlijk niet halen.”

Elke maand 40.000 nieuwe werklozen? Nee, dat zit er niet in, zegt ook Ruud Muffels, hoogleraar arbeidsmarkt en sociale zekerheid in Tilburg. De stimuleringsmaatregelen van de overheid hebben hun werk gedaan, stelt hij. „Door de investeringen in banken en regelingen als deeltijd-WW zie je dat de werkloosheid vertraagd oploopt. Het stijgt wel, maar langzaam.”

Een andere factor die een snelle groei van de werkloosheid tegenhoudt, is het uitstelgedrag van schoolverlaters: zij kozen de afgelopen maanden massaal voor een vervolgopleiding om zo de arbeidsmarkt te vermijden. Volgens het CBS is de participatiegraad van jongeren tussen de 15 en 24 gedaald van 45,4 procent vorig jaar naar 43,9 procent nu. Een verschil van 30.000 jongeren. „Tel daar de ruim 33.000 werknemers in de deeltijd-WW bij op en je hebt een verklaring voor de geringe stijging”, zegt Muffels.

Bij het CPB zijn ze voorzichtig. „Ik trek niet zo snel conclusies op basis van één cijfer”, zegt sectorhoofd ramingen Mark Roscam Abbing. „Op het oog valt het mee, maar wij gaan nog steeds uit van de cijfers die we in september presenteerden.”

Het CPB verwacht de komende maanden dan ook „een forse acceleratie van de werkloosheid”. „Het gaat echt niet meevallen”, stelt Roscam Abbing. „We zien nu weliswaar een vertraging optreden, maar dat betekent niet dat we de dans ontspringen. Eind dit jaar en in de loop van 2010 zal de werkloosheid snel oplopen.”

Ook hoogleraar Muffels is „benauwd” voor de toekomst. „De overheid heeft enorm geïnvesteerd, maar dat geld moet een keer terugkomen. In 2011 zal flink bezuinigd moeten worden. Dat gaat ten koste van de werkgelegenheid. Ik ben bang dat de werkloosheid dan pas haar piek bereikt.”

Wie nu een baan zoekt, heeft het nog „relatief gemakkelijk”, stelt Vergeer van het CBS. „Er zijn minder vacatures, maar ze zijn er nog wel.” De arbeidsmarkt is nog heel dynamisch, zegt ook Roscam Abbing van het CPB. „Zelfs in tijden van crisis vinden duizenden mensen weer een nieuwe baan.”

De drie werkloze jongeren ging de zoektocht naar een baan in ieder geval „redelijk makkelijk” af. Derksen stuurde de afgelopen maanden elf open sollicitaties naar kinderdagverblijven in de omgeving. Ze mocht bij vier op gesprek komen en bij twee kon ze meteen aan de slag.

Michiel van Lin is nauwelijks werkloos geweest. „Ik baalde enorm dat ik geen werk had, maar uiteindelijk heb ik maar één dag thuis gezeten. Ik heb drie sollicitatiebrieven verstuurd, waaronder één naar een constructiebureau. Daar was geen werk voor me, maar zij stuurden mijn cv door naar het bedrijf waar ik nu werk. Dat ging allemaal heel soepel.”

Ricardo Scholten ten slotte stapte vorige week maandag gewoon maar binnen bij het callcenter bij hem om de hoek. „Ik mocht twee dagen later komen proefdraaien en daarna kreeg ik de baan. Het ging razendsnel.”

Lees de eerdere verhalen van Derksen, Scholten en Lin op nrc.nl/economie