Spanbroek raakt zijn kunst kwijt

Bijna leeg heropende het Scheringa Museum vanmorgen. Gisteren nam ABN Amro de collectie in beslag die onderpand was voor een hypotheeklening.

De muren van het museum zijn leeg, maar bezoekers mogen er met stift een boodschap op schrijven. „Dat gaat van uitingen van onbegrip, ‘dit had niet zo gehoeven’, tot hoop, dat de collectie bij elkaar blijft en weer ergens zichtbaar zal zijn”, aldus Belia van der Giessen, directeur van het Scheringa Museum voor Realisme in Spanbroek. Een bruikleengever van een schilderij heeft directie en medewerkers vanmorgen op moorkoppen getrakteerd, als troost.

Zakelijk directeur Sander Uitdenbogaard en artistiek directeur Van der Giessen zijn vandaag druk bezig met het vinden van financiers om de collectie van 1.300 kunstwerken van Dirk Scheringa, die gisteren door ABN Amro in beslag werd genomen, weer in beheer te krijgen. „We kloppen aan bij de provincie, fondsen, sponsors en minister Plasterk”, aldus Uitdenbogaard.

Minister Plasterk van OCW deed gisteren in deze krant al een oproep aan kunstliefhebbers en verzamelaars „om de collectie te steunen”. Of daar van de kant van het ministerie ook middelen voor worden vrijgemaakt, wilde de minister niet zeggen.

Conservator Ype Koopmans van het Museum voor Moderne Kunst in Arnhem vindt dat de collectie naar het Rijk zou moeten. „Dan worden de werken beheerd door het Instituut Collectie Nederland en kunnen musea werken lenen ter aanvulling op hun collectie.” De collectie van het Arnhems museum is verwant aan die van Scheringa – de twee musea organiseerden geregeld samen exposities. „Scheringa heeft vooral uit de periode van het interbellum goed verzameld. Het zou jammer zijn als die werken uit het zicht verdwijnen.” Koopmans vindt het geen ramp als er een paar werken zouden worden geveild. „Er zitten ook kleinere meesters tussen.”

Annabelle Birnie, verantwoordelijk voor de ING-kunstcollectie, vindt het juist „van groot belang dat de collectie van Scheringa bij elkaar blijft.”

„Er is goed verzameld, coherent, inhoudelijk sterk. Werken van Nederlandse kunstenaars worden in een internationale context geplaatst. Als losse stukken nu geveild gaan worden, wordt het verzamelbeleid teniet gedaan.”

Volgens ingewijden is ABN Amro niet uit op een snelle executieverkoop, maar zal de bank met de nog aan te stellen curatoren van DSB Beheer onderhandelen over afbetaling van de lening. Als dat lukt, komt de collectie terug in de boedel van DSB Beheer.

Vervolg Museum: pagina 9

Ongeloof en verdriet overheersen in Spanbroek

Leeghalen Scheringa Museum komt toch nog onverwacht; alleen expositie Jan van Tongeren nog te zien

Belangrijke beeldende kunstfondsen, zoals de Mondriaanstichting en het Prins Bernardfonds, zeiden vanmorgen nog niet door het museum te zijn benaderd voor steun. Maar woordvoerders van beide fondsen achten het uitgesloten dat zij de gehele collectie zouden kunnen verwerven. „Daar hebben wij de budgetten niet voor. Het zou dan om het behoud van enkele topstukken gaan. Maar daar hebben we nog geen aanvraag voor gekregen.”

Zakelijk directeur Uitdenbogaard van het museum zegt dat ABN Amro geen uiterlijke deadline voor financiering heeft gegeven. „Dat moet allemaal blijken uit gesprekken met de curator. We wachten nu tot we iets van horen.”

Bij directie en medewerkers overheersen vandaag nog ongeloof en verdriet, aldus de directeur. Ze werden gisteravond „volledig verrast” door een team van deurwaarders en taxateurs, gestuurd door ABN Amro Bank, die zich kort na sluitingstijd bij het museum meldden, even later gevolgd door zes forse vrachtwagens van verhuisbedrijf Pot. Tot vijf uur vanmorgen waren zo’n twintig verhuizers bezig met het inpakken en inladen van 130 kunstwerken uit het museum. Op het depot van het museum, waar zich nog zo’n duizend andere werken bevinden, is eveneens beslag gelegd.

ABN Amro heeft de kunstcollectie van Dirk Scheringa, met een boekwaarde van veertig miljoen euro, als onderpand voor een hypothecaire lening van 32 miljoen voor de nieuwbouw van het museum in Opmeer. De bank had reden te vermoeden dat DSB Beheer niet meer aan zijn betalingsverplichting kon voeldoen. Bovendien zou de belastingdienst zich hebben kunnen beroepen op het recht op bodembeslag: de fiscus mag dan beslag leggen op alle goederen die op een bepaald stuk grond aanwezig zijn, hier het museum in Spanbroek, ongeacht de rechten van derden: in dit geval ABN Amro. Haast was voor de bank dus geboden.

Maar bij de gisteravond toegesnelde museummedewerkers was daar weinig begrip voor. Huilende vrijwilligers omarmden elkaar en uitten hun woede. „Een schande”, „machtsvertoon”, „een ordinaire diefstal”, klonk het. „Als een dief in de nacht roven ze ons leeg”, zei een geëmotioneerde medewerker van het museumcafé. Buurtbewoners dromden samen bij het museum, sommigen bekeken het schouwspel vanaf het dak. De forse vrachtwagens versperden de straat. Ze konden slechts een voor een het terrein van het museum op, waar ze achteruit tegen een dienstingang van het museum parkeerden. Van daaruit werden de werken achterin de wagens geladen. Burgemeester Gert Jan Nijpels van Spanbroek, in eerste instantie vooral bezorgd om de verkeerschaos, uitte zijn steun. „Dit had zo niet gehoeven.”

Gistermiddag was het museum nog gewoon open en het was er extra druk. Het gastenboek vulde zich razendsnel met hartekreten: „Dit museum moet blijven!”, „Nationaliseren dit museum!” En: „Bedankt Dirk, dat je de collectie toegankelijk maakt voor iedereen en niet alleen in de directiekamers.”

Het museum is vandaag ook open, maar de vaste collectie is niet meer te zien. De 130 buitgemaakte kunstwerken zijn voorlopig opgeslagen in depots van de transporteur.

Directie, medewerkers en vrijwilligers hebben zich ook vandaag weer verzameld in het museum, om elkaar te steunen en bezoekers te woord te staan. Er is nog veel ongeloof, aldus directeur Van der Giessen. „Het deed mij ook persoonlijk pijn”, zegt hij. Hoewel verhuisbedrijf Pot een erkende kunstverhuizer is, was Van der Giessen niet helemaal gelukkig met de gang van zaken. „Er is geen conditierapport opgesteld, en er is niet gekeken welke werken in kisten zouden moeten worden vervoerd. Alles is simpelweg in luchtkussenfolie verpakt. Daar krimpt mijn kunsthart wel van ineen.”

Maar de medewerkers die gisteravond in allerijl naar het museum kwamen, hebben de verhuizers zo goed mogelijk bij alles begeleid, aldus Van der Giessen. „Ze hebben bij er bij elk schilderij op toegezien dat er voorzichtig mee werd omgesprongen. Sommigen tot vijf uur vanmorgen. Die zijn alleen even naar huis gegaan om te douchen en zitten hier nu weer.”