Rechtbank blundert in WOB-procedure. Wie draait er op voor de schade?

wobVertrouwelijke stukken van de gemeente Alphen aan den Rijn, waaronder juridische analyses, processtrategieën, getuigenverhoren en ambtelijke inschattingen, waarover de bestuursrechter in een WOB-procedure moest beslissen, kwamen, nog voor de eerste zitting, terecht bij het bouwbedrijf dat om die dossiers gevraagd had.

Het bouwbedrijf HBG is volgens Alphen aan den Rijn betrokken geweest bij bouwfraude tijdens de aanbesteding van het nieuwe stadhuis in die gemeente. Nu HBG de documenten dankzij een procedurefoutje van de rechtbank Den Haag in handen heeft gekregen, vreest de gemeente voor nog onbekende financiële consequenties. Wie draait er op voor de schade als een gerechtelijke instantie in de fout gaat?

Getuigenverhoren

Alphen aan den Rijn achtervolgt HBG en nog vijf andere bouwbedrijven sinds 2005 met procedures om geleden schade als gevolg van prijsafspraken en vooroverleg bij de bouw van het stadhuis in die gemeente terug te vorderen. Een jacht die ook steeds succesvoller leek, toen de gemeente erin slaagde om in een procedure bij de Raad van Arbitrage voor de Bouw, getuigenverhoren te laten afnemen, waarin betrokken aannemers verklaringen over hun praktijken hebben afgelegd.

Verklaringen die de gemeente in vervolgprocedures wil gebruiken, omdat daarin zonneklaar de gepleegde bouwfraude zou zijn toegegeven. Reden voor HBG om eind vorig jaar in een WOB-procedure die verklaringen te bemachtigen. Maar tot een procedure is het nooit gekomen. Omdat het aan de rechtbank beschikbaar gestelde dossier meteen na ontvangst, inclusief de vertrouwelijke stukken, werd doorgestuurd naar HBG. Die daarop de procedure meteen introk.

Excuses

Bij brief van 17 november 2008 erkende de rechtbank die fout ook. “De producties 4,5 en 6 betreffen de vertrouwelijke stukken waar het geschil betrekking op heeft. (..) Gelet hierop zijn deze stukken reeds bij eiseres bekend.” Waarvoor excuses. Maar Alphen aan den Rijn verlangt meer dan alleen excuses. Want de gemeente verwacht miljoenenschade nu die getuigenverhoren en andere dossiers bij de bouwbedrijven bekend zijn.

Gesloten stelsel

Correspondentie met het bestuur van de rechtbank en het ministerie van Justitie over een schadeclaim leverde niet meteen duidelijkheid op. Het ministerie liet op 2 februari 2009 weten dat de Raad voor de Rechtspraak de zaak verder in behandeling zou nemen. Ten onrechte, zo bleek al snel. Want de Raad voor de Rechtspraak behandelt alleen claims inzake staatsaansprakelijkheid als er sprake is van onrechtmatige rechtspraak. En dan nog alleen in zeer uitzonderlijke gevallen. Want in het Nederlands recht geldt het adagium van het zogeheten ‘gesloten stelsel van rechtsmiddelen’: een gerechtelijk oordeel kan alleen teruggedraaid worden door een gerechtshof of de Hoge Raad. Buiten dat ‘gesloten stelsel’ om, mag het, uitzonderingen daargelaten, niet mogelijk zijn om langs de weg van schadeclaims of civiele procedures, te tornen aan een eenmaal genomen gerechtelijk oordeel. Daarover bestaat al decennia jurisprudentie, meerdere malen bekrachtigd door de Hoge Raad.

Tot de uitzonderingen op dat ‘gesloten stelsel-principe’ behoren bijvoorbeeld blunders bij gepubliceerde uitspraken op rechtspraak.nl. Zoals het abusievelijk op internet publiceren van geheime privéadressen van slachtoffers van stalkers. In het bestuursrecht is er als gevolg van Europese jurisprudentie een appèlprocedure als in de behandeling de redelijke termijnen zijn overschreden. En als er aperte fouten zijn gemaakt bij de totstandkoming van een gerechtelijk vonnis, zoals de verplichting tot het horen van beide partijen. Dat zijn dossiers die bij de Raad voor de Rechtspraak terecht kunnen komen.

Fout van administratie

Maar die uitzonderingsgronden bieden Alphen aan den Rijn geen soulaas. Omdat het nooit tot een gerechtelijke uitspraak is gekomen. De blunder is gemaakt door iemand van het administratieve apparaat van de rechtbank en moet ook daar worden afgehandeld. De minister was abuis toen hij het dossier doorverwees naar de Raad voor de Rechtspraak, zo heeft het bestuur van de rechtbank ’s Gravenhage de gemeente inmiddels laten weten: “Het ministerie van Justitie heeft geen bemoeienis met deze kwestie.”

Alphen aan den Rijn heeft nog tevergeefs geprobeerd te voorkomen dat HBG de vertrouwelijke stukken gaat gebruiken in vervolgprocedures bij de Raad van Arbitrage voor de Bouw. Tot in hoger beroep heeft dat college inmiddels besloten dat het vertrouwelijke dossier door HBG gebruikt mag worden. Want de Wet Openbaarheid van Bestuur is immers niet bedoeld om waarheidsvinding te verhinderen, aldus de raad.